GÜNEY PASİFİK: AVUSTRALYA ÇİN İLE KARŞI KARŞIYA

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Çin’in bütün Dünyada artan varlığı dikkat çekiyor. Daha önce Latin Amerika’daki Çin varlığına işaret eden bir yazı kaleme almıştım. Birkaç gün sonra, Center for Security Studies (CSS, ETH Zurich)’de yer alan, Fergus Hanson’ın “Are We Being Played in the Pacific?”[i] başlıklı kısa analizi okuyunca, Çin’in Güney Pasifik’te de giderek artan bir varlığı sahip olduğunu gördüm. Bu çalışma, söz konusu analizden neşet etmiş, o analize dayalı bir çalışmadır.

Güney Pasifik’e geçmeden, Latin Amerika ile ilgili yazımın üzerinden geçen 8-9 gün içinde Çin ile Latin Amerika ülkeleri arasında cereyan eden gelişmelere değinmekte yarar görüyorum. Bunun, Çin’in izlemekte olduğu politikanın daha iyi anlaşılmasına hizmet edeceğini düşünüyorum.  Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun Çin ziyaretinden 10 gün kadar sonra, Çin Donmasına mensup bir hastane gemisi, “stratejik savunma işbirliği” kapsamında Venezuela’ya liman ziyaretinde bulundu.  Çin Devlet Başkanı Yardımcısı, Uruguay Devlet Başkanı Yardımcısı ile Şili Dışişleri Bakanı’nı ayrı ayrı kabul etti. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi de, Dominik Cumhuriyeti’ni ziyaret etti ve bu ülkenin Cumhurbaşkanı tarafından kabul edildi. Bu gelişmeler, Çin-Latin Amerika ilişkilerinin nasıl hızlı gelişme gösterdiğine işaret eden gelişmelerdir.

Latin Amerika’dan Güney Pasifik’e geçildiğinde ve haritaya bakıldığında; bölgede, Çin varlığı ile ilgili olarak Fiji’nin, Vanuatu’nun ve Papua Yeni Gine’nin ismi geçmektedir. Çin’in, Avustralya’nın doğusunda yer alan, ada ülkeleri Fiji ile Vanuatu’da askeri üsler kurma peşinde koştuğu; Avustralya’nın hemen kuzeyinde yer alan Papua Yeni Gine’de de (kuzeydeki) Manus Adası dâhil dört limanı yenileme çabası içinde olduğu ileri sürülmektedir. Çin’in, bu bölgeye 2006-2016 döneminde toplam 1.8 milyar dolar yatırım yaptığı; Çin’in telekomünikasyon devi Huawei’nin de bölgede denizaltı internet kabloları döşemekte olduğu belirtilmektedir.

Avustralya, Güney Pasifik’te, ülkesel büyüklüğü ve ulusal gücü ile en çok göze çarpan ülkedir. ABD’ye yakındır, bölgede ABD ile birlikte hareket etmektedir. Bu durum, Çin-ABD rekabeti nedeniyle, Çin’in Güney Pasifik’teki varlığının Avustralya’ya komşu ve/veya yakın ülkelerde  (Avustralya’nın doğusunda ve kuzeyinde) öne çıkmasını biraz açıklamaktadır. Ancak Çin’in Avustralya’ya komşu ve/veya yakın ülkelerde ortaya çıkan varlığını sadece askeri/güvenlik açısından değil, ekonomik ve politik açılardan da görmek gerekir. Başka bir ifade ile, Çin’in bölgede artan varlığından Avustralya’nın duyduğu rahatsızlığı, askeri/güvenlik, ekonomik ve politik açılardan görmek gerekir. Avustralya, her üç açıdan da Çin’in Güney Pasifik’te artan varlığını dengeleme ihtiyacı ile karşı karşıyadır. Başkan Trump’ın bugüne kadar sergilemiş olduğu yaklaşım, ABD’nin Avustralya’nın bu ihtiyacını karşılamasına destek olmasını “şüpheli” kılmaktadır, yani Avustralya ABD’den beklediği gibi destek alamayabilir.

Avustralya, uzak doğusunda, neredeyse Güney Pasifik’in ortasında yer alan Fiji’de askeri bir üsse sahiptir. Bölge ülkelerine yaptığı yardımların toplam tutarı, 2018-2018 yılı için 1.3 milyar dolar seviyesindedir. Bölgenin küçük ada ülkeleri dikkate alındığında, bu rakam oldukça büyüktür. Ancak Çin’in bölgede artan varlığı ve izlediği “borç diplomasisi” karşısında, Avustralya için, daha fazlasını yapma, yani bölge ülkeleri ile daha yakından ilgilenme, Fiji ve Kiribati de dâhil bölge ülkelerine yaptığı yatırımları (ve yardımları) artırma gereği ortaya çıkmaktadır. Bu, Avustralya’nın kendi ekonomisini olumsuz etkileyen ya da etkileyecek bir durumdur. Çin’in bölgenin küçük ada ülkeleri ile artan yakınlaşması, Avustralya’yı sıkıntıya sokmakta; Avustralya’yı, daha fazla kredi vermek (yatırım yapmak), kredi geri ödeme koşullarını gözden geçirmek, bazı geri ödemelerden vazgeçmek ya da hibe yardımlarını artırmak gibi tercihler ile karşı karşıya bırakmaktadır. Bunlar, Avustralya için yeni ekonomik yük demektir.

Avustralya açısından öne çıkan bir başka konu da, bölgeyi koruma ve bölgede büyük bir askeri gücün ortaya çıkmasına engel olma konusunda (ABD ve İngiltere ile birlikte) üstlenmiş olduğu misyon ile ilgilidir. Çin’in Güney Pasifik’te artan ve aynı zamanda askeri bir mahiyet de arz eden varlığı, bu misyon bağlamında, Avustralya için bir başka sıkıntı kaynağıdır. Avustralya’nın, Güney Çin Denizi’nde yaşananlar nedeniyle, Çin’in Güney Pasifik’te artan varlığına seyir özgürlüğü/güvenliği açısından da bakmaktadır. Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki varlığını nasıl askerileştirdiğini, bu varlığının seyir özgürlüğünü/güvenliğini nasıl etkilediğini ve Güney Çin Denizi’ne komşu ülkelere karşı nasıl bir politika izlediğine bakarak, endişe de duymaktadır. Çin’in Güney Pasifik’te artan varlığına bağlı olarak, bir taraftan bunun bölgenin silahlanması anlamına geleceği değerlendirmesinde bulunulmakta, diğer taraftan da bu bir meydan okuma olarak görülmektedir. Bunlara bağlı olarak da, Avustralya’nın, Çin’in Güney Pasifik’te artmakta olan varlığını çıkış noktası alan daha “büyük” yeni bir oyuna girişip girişmemesi gündeme getirilmektedir. Bu bağlamda da, Avustralya’nın bölge ülkeleri ile birlikte, bölgedeki silahlanmayı engellemeye yönelik ekonomik ve sosyal boyutlar da içeren bir güvenlik paktına işaret edilmektedir. Aynı zamanda bölge ülkelerinin kritik alt yapı yatırımlarına eğilecek, iklim değişikliğinin bölgeye olacak/olabilecek etkileri ile ilgilenecek, “borç diplomasisi” ile başa çıkacak bir güvenlik paktı…

Özetle, Çin’in Güney Pasifik’te ortaya çıkan varlığı, askeri/güvenlik, politik ve ekonomik açılardan Avustralya için ciddi bir soruna dönüşme potansiyelini içermektedir.

Ancak Çin’in Güney Pasifik’te görülen varlığı sadece Avustralya’yı ilgilendiren bir konu gibi görülmemelidir. Çin’in Latin Amerika’daki varlığı artmaktadır. Burada ifade edildiği üzere Güney Pasifik’teki varlığı da artmaktadır. Afrika’daki güçlü varlığı bilinmektedir. “Bir Kuşak Bir Yol” projesi üzerinden Avrasya coğrafyasında esasen var olan varlığını daha da güçlendirme çabası içinde olduğu da bilinmektedir. Kutuplardaki varlığı, burada belirtilenlerden farklı değildir. Bunlardan, Çin’in küresel hegemonya peşinde olduğu anlamı çıkmaktadır. Çin, bu yolda, bilinçli ve bütüncül bir politika geliştirmiş, bunu uyguluyor gözükmektedir. Onun içindir ki, Çin’in Güney Pasifik’teki varlığı sadece Avustralya’nın sorunu değildir. ABD’nin de, Rusya’nın da, küresel hegemonya karşıtı diğer aktörlerin de sorunudur.

Peki, ABD ne yapıyor? Bir taraftan yeni cepheler açarak gücünü parçalama, diğer taraftan dostlarını kaybetme ile meşgul!… Ana karasına çekilerek (küçülerek ve küresel sorumluluklarından vazgeçerek) Çin’i “karşılama” hazırlığı içinde gibi gözüküyor. Bu şekilde algılanan mevcut gidişatının sonu, Sovyetler örneğinde olduğu gibi, ABD’nin dağılması ya da çökmesidir.

Bana göre, Rusya da geliyorum diyen Çin hegemonyasının farkındadır. Bu konuda, Rusya ile ABD arasında fark vardır. Bu fark da, Rusya’nın yaklaşımının, ABD’ye göre, daha rasyonel gözükmesidir. Ancak bu rasyonalitenin Çin karşısında Rusya’nın ihtiyaçlarına ya da beklentilerine cevap verip vermeyeceği şüphelidir.

Hegemonya karşıtı aktörlerin sığınak yeri olabilecek BM’in mevcut durumu ise, içler açısıdır.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 23 Eylül 2018.

[i] https://isnblog.ethz.ch/security/are-we-being-played-in-the-pacific, 21.9.2018.


“NATO ÜYELİĞİ ONAY SÜRECİ KOLAY DEĞİLDİR”

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Yukarıdaki başlık bana ait değil. Başlık, Sayın Konur Alp Koçak’ın, 11 Kasım 2022 tarihli Türkgün Gazetesi’nin 11. sayfasında yer alan köşe yazısının başlığıdır. Sayın Koçak’ın köşe yazısında yer alan bazı hususlar, işbu çalışmayı kaleme alma ihtiyacını doğurmuştur. Sayın Koçak, köşe yazısında, NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg’in geçtiğimiz günlerde Türkiye’yi ziyareti

ABD’NİN GİRİT’TE VE BATI TRAKYA’DA ARTAN ASKERİ VARLIĞI ÜZERİNE…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Yunanistan’ın, NATO üyesi olarak ülkesini zaten ABD’ye açmış iken, son dönemde bu işi daha da ileriye taşımasını, ABD’ye Girit’te ve Batı Trakya’da daha ileri konuşlanma imkânı tanımasını, burada biraz farklı ele almaya çalışacağım. Elbette ki, Yunanistan’ın bu yaptıkları, Yunan emeli ve ABD’nin güncel Türkiye yaklaşımı ile birlikte mütalaa edildiğinde, Türkiye

TÜRKİYE CİDDİ TEHDİT/TEHLİKE ALTINDA

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Bu 30 Ağustos’ta aklıma gelenler…. Lütfen hatırlayınız… 1821’de Osmanlı’ya isyan eden ve bu isyan neticesinde 1832’de Osmanlı’dan koparak ayrı bir devlete sahip olan Yunanlılar, Mayıs 1919’da Anadolu’yu işgale başlıyor… Yaklaşık 100 yıl önce (1821) emperyalist Batının desteği ile Osmanlı’dan kopan isyancılar, yaklaşık 100 yıl sonra (1919) yine emperyalist Batının desteği

UKRAYNA’DAKİ ÇATIŞMANIN TRANSDİNYESTER CUMHURİYETİ’NE YANSIMA İHTİMALİ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk I. Moldova’nın doğusunda, fazla derinliği olmayan kuzeyden güneye doğru ince bir şerit halinde uzanan 1990’da Moldova’dan kopup tek taraflı bağımsızlık ilan eden, Ukrayna’nın batısından Ukrayna’ya komşu, Rusya himayesindeki, bugüne kadar Rusya dışında kimsenin bağımsızlığını tanımadığı Transdinyester Cumhuriyeti’nde dikkat çekici üç ayrı terör saldırısı yaşanıyor.[i] Bu çalışma, bu saldırıları çıkış noktası

PENÇE KİLİT OPERASYONU, “ERBİL GAZI” VE KÜRTLERE “ULUS İNŞASI”…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Linkedin’de Sayın Erkan Ayan’ın “AB-D neden Kuzey Irak’ta Pençe Kilidi Operasyonuna sessiz?” sorusu ile başlayan, benim bağlantı ağıma dâhil Sayın Murat Sekmen üzerinden muttali olduğum bir paylaşım ile karşılaştım. Bu paylaşımda, Türkiye’nin PKK terör örgütüne yönelik olarak Irak’ın kuzeyinde icra ettiği Pençe Kilit Operasyonu, (Erbil’in kontrolündeki) bölgenin petrol ve doğal

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel: +90 532 414 48 98

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.