ABD KATAR’DA TALİBAN İLE “NİYE” VE “NEYİ” GÖRÜŞÜYOR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Bu hafta Katar’da gerçekleşmesi beklenen Afganistan konusundaki ABD-Taliban görüşmesi yapılamamış, ertelenmiş… Bu gelişme, “yalpalama” olarak yorumlanıyor[i]. Ancak ertelemenin, görüşmenin katılımcı listesi ve gündemi ile ilgili bir anlaşmazlıktan ileri gelmediği; sorunun, barışı sağlamaya dair bu girişimin zamanlaması olduğu ifade ediliyor.

Deniliyor ki, tarafların Afganistan’da barışı sağalama isteğinden şüphe duyulmamaktadır. Bu görüşe belki Taliban açısından iştirak edilebilir. Fakat ABD açısından aynı şeyi söylemek bana güç gelmektedir. Çünkü Afganistan’a barış gelmesi demek, ABD’nin Afganistan’daki varlığına ihtiyaç duyulmaması, dolayısıyla Afganistan’ı terk etmek zorunda kalması demektir. Peki, ABD, bugün ve görünür gelecek itibarıyla, Afganistan’ı terk edebilir mi?

Edeceğin düşünemiyorum. Nedeni, ABD’nin Çin ile rekabet içinde olması ve Çin’i çevreleme politikası izlemesi; bu bağlamda, Afganistan’ın jeopolitiğinin ABD için çok daha değerli hale gelmiş olmasıdır.  Haritaya bakılırsa, Afganistan’ın; Wakhan Koridoru üzerinden Çin’e, Çin’in en sorunlu bölgesi olan Sincan-Uygur Özerk Bölgesine açıldığı, İran’a ve Pakistan’a komşu olduğu görülür. Çin, İran ve Pakistan ile olan güncel ilişkileri hatırlandığında, ABD’nin, böyle bir jeopolitiğe sahip Afganistan’dan vazgeçebileceğini düşünmek ne kadar gerçekçi olacaktır? ABD için sorun, Afganistan’da ve Afganistan ile ilgili olarak uluslararası kamuoyu nezdinde, bir anlamda “tükenmiş” olması ve bu tükenmişliğin askeri, politik ve ekonomik maliyetinin geçen her gün kendisi için artmasıdır. Taliban ile yaptığı görüşmeler, ABD’ye, bu güçlüklerin üstesinden gelme imkânı ve fırsatı sunmaktadır.

Gerçekçi olarak bakıldığında; Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin, ABD’nin Afganistan’dan ayrılmak istediği algısına yol açmak suretiyle, Afganistan’daki ve Afganistan konusunda Dünyadaki ABD’ye yönelik karşıtlığı (ABD’nin Afganistan’daki varlığını sorgulama eğilimindeki güçlenmeyi) aşağıya çekme işlevini yerini getirdiği değerlendirmesine ulaşılmaktadır. Görüşme; ABD’nin Afganistan’da barış için çaba harcadığı algısını doğurmaktadır ki; bu algının, Afganistan’da barış için ABD’nin kalması gerektiği şeklinde yine ABD lehine ikinci bir algının oluşumuna zemin oluşturduğu düşünülmektedir.

Onun içindir ki, ABD’nin Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin amacına ulaşmasını, yani bu görüşmelerin Afganistan’a barış getirmesini beklememek gerekir. Görüşmeler bir-iki olumlu geçse de, bunların arkasında muhakkak bir sorun çıkacak, görüşmeler bu suretle adeta “kör-topal” olarak sürüp gidecektir.

Peki, Katar’daki ABD-Taliban görüşmeleri böyle ise, bundan ne sonuçlar çıkarılabilir?

Bu bağlamda ve yukarıdaki mülahazalar ışığında akla gelen ilk husus, Afganistan için, “barış” olgusunun çekiciliğinin istismar edildiği, kullanıldığıdır ki; bu da, ABD’nin içini doldurduğu demokrasi ve özgürlük rüzgarının uğradığı Suriye’nin bugün içinde bulunduğu durumu çağrıştırmaktadır. 2011’den bu yana Afganistan’da olmasına rağmen bu ülkeye bugüne kadar barış getirememiş ABD, şimdi Taliban ile görüşerek barış getirecek!… Ne kadar samimi ve gerçekçi bulunabilir?

İkinci olarak akla gelen; “barış” olgusu gibi, Taliban’ın da ABD tarafından istismar edildiği, yani kullanılmış olabileceği hususudur.

Üçüncü olarak akla gelen; ikincinin tam tersi, Katar’daki görüşmelerin gerçekte ABD’nin Taliban’ı Çin’e karşı kullanma çabası olarak görülebileceği hususudur. Yani “Afganistan’a barış” getirme amacına yönelik olduğu bilinen Katar’daki görüşmelerin asıl konusu Çin olabilir; ABD ve Taliban, Katar’da Afganistan’dan çok Çin’i görüşüyor olabilirler. Ve bu ihtimal zayıf görülmemektedir. Hatta Katar’daki görüşmelerde, ABD’nin ve Taliban’ın Çin üzerinden bir pazarlık içinde olabileceği bile düşünülebilir. ABD, “ben sana Afganistan’ı bırakayım, biraz barış olsun, sen de Çin konusunda benim istediklerimi yap” şeklinde özetlenebilecek bir yaklaşım için de, Katar’da Taliban ile pazarlık içinde olabilir. Bu noktada Sünni İslam kimliğinin Taliban’ın ve Çin’in Sincan-Uygur Özerk Bölgesindeki Müslüman Uygur Türklerinin ortak paydası olduğunu ve bunun Çin karşısında ABD’ye oldukça çekici geleceğini, “Sürgündeki Doğu Türkistan Hükümeti”nin ABD kurulu olduğunu, son dönemde bütün Dünyada aynı zamanda görülen Müslüman Uygur Türklerinin Çin’i protesto eylemlerini hatırlamak uygun olacaktır.

ABD’nin Taliban’ı kullandığı ve bu kullanımda Çin boyutunun ağırlıkla bir yere sahip olduğu düşüncesini zihnimden uzaklaştırmakta zorlandığımı ifade etmeliyim.

Dördüncü olarak akla gelen de; Katar’ın niye bu işlerin içinde olduğu hususudur. Yukarıdaki mülahazalara bağlı olarak, Katar ile ilgili şu sorular öne çıkıyor: Katar, niçin (i) ABD’nin Taliban’ı istismar etmesine ev sahipliği yapmakta, (ii) kendisini ABD’ye “kullandırtmakta” ve (iii) bu görüşmeler üzerinden gerçekte Çin’i karşısına aldığını görememektedir? Ancak bu soruları sorarken, Katar gibi çok küçük bir ülkenin “bilgiye” çok değer verdiğini ve ciddi yatırımlar yaptığını, bunun kendisine uluslararası ilişkilerinde önde olmayı sağladığını da ifade etmem gerekir. Yani Katar açısından, bu soruların gerçekçi ve rasyonel cevaplarının olduğunu varsaymak durumundayım. Bu varsayımlar, bu çalışmanın konusu dışında görüldüğü için, burada ele alınmamıştır.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 20 Nisan 2019.

[i]https://mail.yahoo.com/d/folders/1/messages/32010?guce_referrer=aHR0cHM6Ly9sb2dpbi55YWhvby5jb20v&guce_referrer_sig=AQAAACJMHnIAmquElW_wLo9eP8_8t-67ZgS3cni7H1DEOpmlVw9IN8xAlHt8KryeMxMUIMgp4GjBdtreeEy4TuRDI0eLzwrPkcboWwJAjXSihPD44uQ9oPW5BtUPkBqIyHas1KSCinc9K2HhXOHpjDbUSs-_SW03AaJIcu2jBm8yw7bQ, The Hill, Overnight Defense, 20.4.19.

 


TÜRKİYE’DEKİ SEÇİMİN SONUÇLARI: GÖRÜŞLERİM VE DEĞERLENDİRMELERİM

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk I. İki gün önce (28 Mayıs’ta) yapılan, cumhurbaşkanı seçiminin ikinci turunda, kullanılan ve geçerli sayılan oyların % 52.18’ni Sayın Erdoğan, % 47.82’sini de Sayın Kılıçdaroğlu aldı ve bu sonuçla Sayın Erdoğan üçüncü kez katıldığı cumhurbaşkanı seçiminden önde çıkarak bu koltuğa oturdu. Bu seçime katılma oranı, % 84 oldu. Cumhurbaşkanı seçiminin

DIŞARISI GÖZÜYLE TÜRKİYE’DEKİ 14 MAYIS SEÇİMLERİNE BİR BAKIŞ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk 14 Mayıs’taki seçimler yaklaşıyor… Seçim sürecinde daha önce medyada çok rastlamadığım, seçimlere dış politika gözlüğü ile bakan bazı yorumları ve değerlendirmeleri görmeye başladım. Bunu olumlu bir gelişme olarak görüyorum. Çünkü iç ve dış politika arasındaki karşılıklı ve bağımlı ilişki nedeniyle, seçimlere ilişkin öngörüleri sadece iç dinamiklere dayandırmak eksik bir yaklaşım

TÜRKİYE’DEKİ 14 MAYIS SEÇİMLERİNE YABANCI VE YERLİ SERMAYE AÇISINDAN BİR BAKIŞ

  Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Yabancı sermayenin önemli bir kısmının ülkeyi terk ettiği, yerli sermayenin de çeşitli yollarla yurt dışına kaçmaya çalıştığı yazılıyor, konuşuluyor. Yeni bir şey değil, bunu biliyoruz. Peki, yabancı ve yerli sermayedeki bu kaçış niye? Bu kaçışın arkasındaki en temel etkenlerden biri, hiç şüphesiz, AKP/Sayın Erdoğan iktidarında ülkede hukuka olan bağlılığın/saygının

TÜRKİYE’DEKİ 14 MAYIS SEÇİMLERİ: RUSYA KENDİ ELİYLE KENDİ AYAĞINI BAĞLAR MI?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Birçok kez yazdım… Önümüzdeki seçimler, dış politikadan (uluslararası ilişkilerden) soyutlanarak görülemez, görülmemelidir. Bu siyasetin doğasına aykırı olur. Bu seçim çok önemli. İnsanımız bir yol ayrımında; ya karanlığın zifiri karanlığa dönüşmesine evet diyecek ya da karanlıktan kurtulup aydınlık güzel günlere doğru yol almaya başlamak için evet diyecek… Bu seçimleri ben böyle

ABD’YE AİT İNSANSIZ HAVA ARACININ KARADENİZ’DE DÜŞMESİ ÜZERİNE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Hatırlanacağı üzere, geçtiğimiz günlerde, Karadeniz’de uluslararası hava sahasında ABD’ye ait bir insansız hava aracı (İHA) düşmüş; ABD İHA’nın Rusya tarafından vurulduğunu iddia etmiş, Rusya ise İHA’nın “ani manevra” sonucu düştüğünü savunmuştu. Ve konu, daha sonra, Karadeniz’e düşen İHA’nın çıkarılmasına gelmişti. İlk başta, bunun nedeni, düşen ABD İHA’sının içerdiği teknoloji ile

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel: +90 532 414 48 98

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.