“KİŞİSELLEŞMİŞ” DEVLETLER ÜZERİNE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı

İsrail’de, Netanyahu’nun 12. yıla giren iktidarında, ideolojinin ve siyaset felsefesinin arkalara gittiği, sağ ve sol ayrımının kalmadığı, bunların yerini “Netanyahu taraftarlarının” ve “Netanyahu karşıtlarının” aldığı belirtiliyor.

İsrail’de geçtiğimiz günlerde gerçekleşen erken genel seçimin sonuçları ışığında yapılmış kısa analizde[i] geçen bu tespit, acaba,

i. küresel ölçekte bu yönde bir siyasal eğilimin varlığının işareti olarak görülebilir mi?

ii. Türkiye için de anlamlı bulunabilir mi?

Sovyetlerin çökmesi ile sağ ve sol nitelemeleri güç kaybetse de, adına sağ ya da sol denilmeden sağın da solun da düşünsel alt yapısını koruduğu bir vakıa, bu görülüyor. Küresel ölçekte bir başka vakıa daha var ki; o da, Doğu Asya’da, Güney Amerika’da, Doğu Avrupa’da, Türkiye’de, İsrail’de örnekleri görülen, hukuka saygının ve demokrasiye bağlılığın sorunlu olduğu, yapı ve işleyiş olarak “kişiselleşmiş” devlet görüntülerindeki artıştır.

Trump döneminde, ABD’den de bu yönde sinyaller algılanmış; hatta bu algılamanın etkisinde, Başkan Trump’ın “’kişiselleşmiş’ devletlere” kötü örnek olduğu, yol verdiği bile ileri sürülmüştü. Trump ile Netanyahu’nun “kanka” görüntüleri, Sayın Erdoğan’ın “dostum Trump” söylemi, bu bağlamda görülebilir.

Yapı ve işleyiş olarak “’kişiselleşmiş’ devlet” görüntüsü veren ülkelere bakıldığında, genelde ülke ne kadar kötü durumda olursa olsun, iktidarların bir türlü değişmediği, seçimlerin iktidar değişimlerine aracılık etmediği görülür.

Demek ki, ortada, böyle bir küresel eğilim ve bu eğilimin ürünü bir tablo var. “’Kişiselleşmiş’ devletler”in bir “çıktısı” olduğu bu küresel eğilimin, bütün Dünya için iyiye işaret etmediği çok açık.

Niye?

Çünkü “’kişiselleşmiş’ devletler”, özgürlüklere, istikrara, refaha ve huzura tehdit, çağdaş demokratik yönetimden uzaklaşma, yoksulluğa devam, her türlü sömürüye davetiye çıkarmak demektir. Hukuk, din, ahlak ve görgü kurallarının himaye etmediği bastırılmış düşüncelere kapı aralamak, alan açmak, hatta meydanı bunlara bırakmak demektir.

Türkiye açısından bakıldığında, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesi sonrasında, bu sistemin bugüne kadar olan uygulanmasından, Türkiye’nin “‘kişiselleşmiş’ devlet” nitelemesi bağlamında durumunun vahim olduğunu ileri sürmek mümkündür. Türkiye, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile, “‘kişiselleşmiş’ devlet” nitelemesini daha çok yansıtmaktadır. Vahim görülmesinin nedeni budur. Çünkü hem “kişiselleşme” yeni sistem ile kısmen resmiyet kazanmış, hem de yeni sistemin uygulanması bunu besliyor gözükmektedir.

Ne yazık ki, “’kişiselleşmiş’ devlet” örneklerinin çoğalmasının önüne geçme konusunda umutlu olmaya elverişli bir küresel atmosferden söz etmek güç. Büyük/süper güçler, bu konuda önderlik edebilecek bir pozisyonda gözükmemektedirler.

Biden Yönetimi, iktidara yeni geldi, umut veriyordu, ancak geçen üç aya yakın süreden bu umudu beseleyecek sinyaller alınamadı. Biden Yönetiminde bu kısa sürede görülenler, küresel strateji yokluğu, önde olamama, kolayca meşgul edilebilmedir. Başkan Biden, kampanya döneminde dış politikaya ilişkin olarak dile getirmiş olduğu hususları genelde unutmuş gözükmektedir. Oysa hem “’kişiselleşmiş devlet”, ABD’nin bütün Dünyada bayraktarlığını yaptığı değerler ile bağdaşmamaktadır; hem de Biden Yönetimi, ABD’yi ABD yapan evrensel değerlerin yeniden bayraktarlığını yapma sözü ile iktidar gelmişti. Yani ABD, şu an itibarıyla, “’kişiselleşmiş’ devlet” örneklerinin çoğalmasının önüne geçme konusunda umut vermemektedir.

Komünist Parti tarafından yönetiliyor olmasına ve izlediği dış politikaya bakıldığında, Çin’in, “’kişiselleşmiş’ devlet” örneklerinin çoğalmasının önüne geçmesini ummak-beklemek gerçekçi bulunmamaktadır. Aksine, “’kişiselleşmiş’ devletlere” sahip ülkelerin sayısının artması, Çin’in işine gelir. Çünkü onlarla iş yapmasını ve onlar üzerinde nüfuz kazanmasını kolaylaştırır.

“Putin’li” görüntüsü ile Rusya’nın ise, “’kişiselleşmiş’ devlet” örneklerinin çoğalmasının önüne geçme gibi bir derdinin olamayacağı çok açıktır. Putin’in 1999 yılı Aralık ayından bugüne gelen iktidarında, bunun olabileceğine dair, akla gelen herhangi bir gelişme, işaret yoktur. Bugüne kadar görülmemiş bir şeyin bundan sonra olma ihtimali yok denemez. Ancak bu, oldukça zayıf bir ihtimal olacaktır.

İki temel husus var. Birincisi, iç-dış politika ilişkisidir. Karşılıklı bağımlılığı içerir. Biri diğerinden bağımsız olarak düşünülemez. Aralarında, karşılıklı etkileme-etkilenme ilişkisi vardır. İkincisi de, çıkarın, her koşul altında, uluslararası ilişkilerin belirleyici ögesi olduğudur. Çıkar, uluslararası ilişkilerde, “olmaz-olamaz” denileni “oldu-olabilir”e dönüştüren bir olgudur. Bu iki temel hususu unutmadan, bunları bir kenarda tutarak, mevcut küresel konjonktürün, “’kişiselleşmiş’ devlet” örneklerinin çoğalmasına prim verdiğini söylemek herhalde yanlış olmayacaktır.

02 Nisan 2021

[i] https://www.worldpoliticsreview.com/articles/29537/israeli-elections-show-it-s-not-a-right-or-left-country-it-s-pro-and-anti-netanyahu, 02 Nisan 2021.


UKRAYNA’DAKİ ÇATIŞMANIN TRANSDİNYESTER CUMHURİYETİ’NE YANSIMA İHTİMALİ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk I. Moldova’nın doğusunda, fazla derinliği olmayan kuzeyden güneye doğru ince bir şerit halinde uzanan 1990’da Moldova’dan kopup tek taraflı bağımsızlık ilan eden, Ukrayna’nın batısından Ukrayna’ya komşu, Rusya himayesindeki, bugüne kadar Rusya dışında kimsenin bağımsızlığını tanımadığı Transdinyester Cumhuriyeti’nde dikkat çekici üç ayrı terör saldırısı yaşanıyor.[i] Bu çalışma, bu saldırıları çıkış noktası

PENÇE KİLİT OPERASYONU, “ERBİL GAZI” VE KÜRTLERE “ULUS İNŞASI”…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Linkedin’de Sayın Erkan Ayan’ın “AB-D neden Kuzey Irak’ta Pençe Kilidi Operasyonuna sessiz?” sorusu ile başlayan, benim bağlantı ağıma dâhil Sayın Murat Sekmen üzerinden muttali olduğum bir paylaşım ile karşılaştım. Bu paylaşımda, Türkiye’nin PKK terör örgütüne yönelik olarak Irak’ın kuzeyinde icra ettiği Pençe Kilit Operasyonu, (Erbil’in kontrolündeki) bölgenin petrol ve doğal

TACİKİSTAN SAVUNMA BAKANI’NIN TÜRKİYE ZİYARETİ ÜZERİNE…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Geçtiğimiz günlerde (20-21 Nisan’da) Milli Savunma Bakanı Sayın Hulusi Akar’ın önemli bir ziyaretçisi vardı. Tacikistan Savunma Bakanı Orgeneral Sherali Mirzo, Sayın Akar’ın “resmi davetlisi” olarak Türkiye’deydi. Sayın Akar, Sayın Mirzo’yu Milli Savunma Bakanlığı’na gelişinde askeri törenle ve görüntülerde ifadesini bulan dikkat çekici bir samimiyet ile karşılamış. Milli Savunma Bakanlığı tarafından

UKRAYNA’DAKİ SICAK ÇATIŞMANIN -GELİNEN NOKTADA- EVRİLME DURUMU

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk I. Ukrayna’daki sıcak çatışmaya, ABD, ABD’nin ortakları ve müttefikleri ile bunların kontrolündeki medya “savaş” diyor. Ben, bugüne kadar “sıcak çatışma” ifadesini kullandım. Rusya ise, “özel askeri operasyon” diyor. “Savaş” kavramını kullanmayı niçin doğru bulmadığıma, kavramın genel-geçerli tanımından ve uluslararası hukuktan hareketle, ayrı bir yazı ile işaret etmiştim. “Özel askeri operasyon”,

MİLLİ SAVUNMA BAKANI’NIN KARADENİZ’DEKİ SERBEST KALMIŞ MAYINLARA DAİR AÇIKLAMALARININ ÇAĞRIŞIMLARI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk “Karadeniz’deki serseri mayınlarla ilgili açıklamada bulunan Milli Savunma Bakanı Sayın Hulusi Akar, ‘Mayınlar kasıtlı mı bırakıldı diye şüphelerimiz var. Belki NATO’ya ait mayın tarama gemilerinin Karadeniz’e girmesi için bir plan dâhilinde de bu mayınlar bırakılmış olabilir’ dedi.”[i] Haberde, Sayın Akar’ın, mayınların Rus yapımı olduğunu ve hangi ülkenin bıraktığının araştırıldığını, söz

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel: +90 532 414 48 98

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.