GÜNEY PASİFİK: AVUSTRALYA ÇİN İLE KARŞI KARŞIYA

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Çin’in bütün Dünyada artan varlığı dikkat çekiyor. Daha önce Latin Amerika’daki Çin varlığına işaret eden bir yazı kaleme almıştım. Birkaç gün sonra, Center for Security Studies (CSS, ETH Zurich)’de yer alan, Fergus Hanson’ın “Are We Being Played in the Pacific?”[i] başlıklı kısa analizi okuyunca, Çin’in Güney Pasifik’te de giderek artan bir varlığı sahip olduğunu gördüm. Bu çalışma, söz konusu analizden neşet etmiş, o analize dayalı bir çalışmadır.

Güney Pasifik’e geçmeden, Latin Amerika ile ilgili yazımın üzerinden geçen 8-9 gün içinde Çin ile Latin Amerika ülkeleri arasında cereyan eden gelişmelere değinmekte yarar görüyorum. Bunun, Çin’in izlemekte olduğu politikanın daha iyi anlaşılmasına hizmet edeceğini düşünüyorum.  Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun Çin ziyaretinden 10 gün kadar sonra, Çin Donmasına mensup bir hastane gemisi, “stratejik savunma işbirliği” kapsamında Venezuela’ya liman ziyaretinde bulundu.  Çin Devlet Başkanı Yardımcısı, Uruguay Devlet Başkanı Yardımcısı ile Şili Dışişleri Bakanı’nı ayrı ayrı kabul etti. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi de, Dominik Cumhuriyeti’ni ziyaret etti ve bu ülkenin Cumhurbaşkanı tarafından kabul edildi. Bu gelişmeler, Çin-Latin Amerika ilişkilerinin nasıl hızlı gelişme gösterdiğine işaret eden gelişmelerdir.

Latin Amerika’dan Güney Pasifik’e geçildiğinde ve haritaya bakıldığında; bölgede, Çin varlığı ile ilgili olarak Fiji’nin, Vanuatu’nun ve Papua Yeni Gine’nin ismi geçmektedir. Çin’in, Avustralya’nın doğusunda yer alan, ada ülkeleri Fiji ile Vanuatu’da askeri üsler kurma peşinde koştuğu; Avustralya’nın hemen kuzeyinde yer alan Papua Yeni Gine’de de (kuzeydeki) Manus Adası dâhil dört limanı yenileme çabası içinde olduğu ileri sürülmektedir. Çin’in, bu bölgeye 2006-2016 döneminde toplam 1.8 milyar dolar yatırım yaptığı; Çin’in telekomünikasyon devi Huawei’nin de bölgede denizaltı internet kabloları döşemekte olduğu belirtilmektedir.

Avustralya, Güney Pasifik’te, ülkesel büyüklüğü ve ulusal gücü ile en çok göze çarpan ülkedir. ABD’ye yakındır, bölgede ABD ile birlikte hareket etmektedir. Bu durum, Çin-ABD rekabeti nedeniyle, Çin’in Güney Pasifik’teki varlığının Avustralya’ya komşu ve/veya yakın ülkelerde  (Avustralya’nın doğusunda ve kuzeyinde) öne çıkmasını biraz açıklamaktadır. Ancak Çin’in Avustralya’ya komşu ve/veya yakın ülkelerde ortaya çıkan varlığını sadece askeri/güvenlik açısından değil, ekonomik ve politik açılardan da görmek gerekir. Başka bir ifade ile, Çin’in bölgede artan varlığından Avustralya’nın duyduğu rahatsızlığı, askeri/güvenlik, ekonomik ve politik açılardan görmek gerekir. Avustralya, her üç açıdan da Çin’in Güney Pasifik’te artan varlığını dengeleme ihtiyacı ile karşı karşıyadır. Başkan Trump’ın bugüne kadar sergilemiş olduğu yaklaşım, ABD’nin Avustralya’nın bu ihtiyacını karşılamasına destek olmasını “şüpheli” kılmaktadır, yani Avustralya ABD’den beklediği gibi destek alamayabilir.

Avustralya, uzak doğusunda, neredeyse Güney Pasifik’in ortasında yer alan Fiji’de askeri bir üsse sahiptir. Bölge ülkelerine yaptığı yardımların toplam tutarı, 2018-2018 yılı için 1.3 milyar dolar seviyesindedir. Bölgenin küçük ada ülkeleri dikkate alındığında, bu rakam oldukça büyüktür. Ancak Çin’in bölgede artan varlığı ve izlediği “borç diplomasisi” karşısında, Avustralya için, daha fazlasını yapma, yani bölge ülkeleri ile daha yakından ilgilenme, Fiji ve Kiribati de dâhil bölge ülkelerine yaptığı yatırımları (ve yardımları) artırma gereği ortaya çıkmaktadır. Bu, Avustralya’nın kendi ekonomisini olumsuz etkileyen ya da etkileyecek bir durumdur. Çin’in bölgenin küçük ada ülkeleri ile artan yakınlaşması, Avustralya’yı sıkıntıya sokmakta; Avustralya’yı, daha fazla kredi vermek (yatırım yapmak), kredi geri ödeme koşullarını gözden geçirmek, bazı geri ödemelerden vazgeçmek ya da hibe yardımlarını artırmak gibi tercihler ile karşı karşıya bırakmaktadır. Bunlar, Avustralya için yeni ekonomik yük demektir.

Avustralya açısından öne çıkan bir başka konu da, bölgeyi koruma ve bölgede büyük bir askeri gücün ortaya çıkmasına engel olma konusunda (ABD ve İngiltere ile birlikte) üstlenmiş olduğu misyon ile ilgilidir. Çin’in Güney Pasifik’te artan ve aynı zamanda askeri bir mahiyet de arz eden varlığı, bu misyon bağlamında, Avustralya için bir başka sıkıntı kaynağıdır. Avustralya’nın, Güney Çin Denizi’nde yaşananlar nedeniyle, Çin’in Güney Pasifik’te artan varlığına seyir özgürlüğü/güvenliği açısından da bakmaktadır. Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki varlığını nasıl askerileştirdiğini, bu varlığının seyir özgürlüğünü/güvenliğini nasıl etkilediğini ve Güney Çin Denizi’ne komşu ülkelere karşı nasıl bir politika izlediğine bakarak, endişe de duymaktadır. Çin’in Güney Pasifik’te artan varlığına bağlı olarak, bir taraftan bunun bölgenin silahlanması anlamına geleceği değerlendirmesinde bulunulmakta, diğer taraftan da bu bir meydan okuma olarak görülmektedir. Bunlara bağlı olarak da, Avustralya’nın, Çin’in Güney Pasifik’te artmakta olan varlığını çıkış noktası alan daha “büyük” yeni bir oyuna girişip girişmemesi gündeme getirilmektedir. Bu bağlamda da, Avustralya’nın bölge ülkeleri ile birlikte, bölgedeki silahlanmayı engellemeye yönelik ekonomik ve sosyal boyutlar da içeren bir güvenlik paktına işaret edilmektedir. Aynı zamanda bölge ülkelerinin kritik alt yapı yatırımlarına eğilecek, iklim değişikliğinin bölgeye olacak/olabilecek etkileri ile ilgilenecek, “borç diplomasisi” ile başa çıkacak bir güvenlik paktı…

Özetle, Çin’in Güney Pasifik’te ortaya çıkan varlığı, askeri/güvenlik, politik ve ekonomik açılardan Avustralya için ciddi bir soruna dönüşme potansiyelini içermektedir.

Ancak Çin’in Güney Pasifik’te görülen varlığı sadece Avustralya’yı ilgilendiren bir konu gibi görülmemelidir. Çin’in Latin Amerika’daki varlığı artmaktadır. Burada ifade edildiği üzere Güney Pasifik’teki varlığı da artmaktadır. Afrika’daki güçlü varlığı bilinmektedir. “Bir Kuşak Bir Yol” projesi üzerinden Avrasya coğrafyasında esasen var olan varlığını daha da güçlendirme çabası içinde olduğu da bilinmektedir. Kutuplardaki varlığı, burada belirtilenlerden farklı değildir. Bunlardan, Çin’in küresel hegemonya peşinde olduğu anlamı çıkmaktadır. Çin, bu yolda, bilinçli ve bütüncül bir politika geliştirmiş, bunu uyguluyor gözükmektedir. Onun içindir ki, Çin’in Güney Pasifik’teki varlığı sadece Avustralya’nın sorunu değildir. ABD’nin de, Rusya’nın da, küresel hegemonya karşıtı diğer aktörlerin de sorunudur.

Peki, ABD ne yapıyor? Bir taraftan yeni cepheler açarak gücünü parçalama, diğer taraftan dostlarını kaybetme ile meşgul!… Ana karasına çekilerek (küçülerek ve küresel sorumluluklarından vazgeçerek) Çin’i “karşılama” hazırlığı içinde gibi gözüküyor. Bu şekilde algılanan mevcut gidişatının sonu, Sovyetler örneğinde olduğu gibi, ABD’nin dağılması ya da çökmesidir.

Bana göre, Rusya da geliyorum diyen Çin hegemonyasının farkındadır. Bu konuda, Rusya ile ABD arasında fark vardır. Bu fark da, Rusya’nın yaklaşımının, ABD’ye göre, daha rasyonel gözükmesidir. Ancak bu rasyonalitenin Çin karşısında Rusya’nın ihtiyaçlarına ya da beklentilerine cevap verip vermeyeceği şüphelidir.

Hegemonya karşıtı aktörlerin sığınak yeri olabilecek BM’in mevcut durumu ise, içler açısıdır.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 23 Eylül 2018.

[i] https://isnblog.ethz.ch/security/are-we-being-played-in-the-pacific, 21.9.2018.


PAKİSTAN’DAN İDLİB’E BİR DİZİ ÇAĞRIŞIM…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı ABD’li “The National İnterest”den, Çin’in Pakistan’ı aşağıladığına (sömürge muamelesi yaptığına) değinen ve Pakistan Başbakanı İmran Han’ı Pakistan halkı ile karşı karşıya getirme amacının güdüldüğü algısına yol açan (içeridiğinden böyle bir algı potansiyeli çıkarılabilen) ilginç bir makale[i]… ABD’nin, yeniden Pakistan ile yakınlaşma çabası içinde olduğu çağrışımına da yol açıyor…

GÜÇLÜ LİDER-GÜÇLÜ ÜLKE ÜZERİNE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Her siyasal lider, yönettiği ülkenin güçlü olmasını ister. Ancak bir ülkenin güçlü olması, içeriden bakıldığında görülen güçten çok farklı bir şeydir. İçeriden bakıldığında görülen güç, görecelidir, subjektiftir, gerçekçi bakış ile fazla bir anlam taşımaz. Asıl güç, ülke, uluslararası ilişkiler sistemi ile birlikte mütalaa edildiğinde görülen güçtür. Siyasal liderler, bu son

ANKARA İÇİN SURİYE YAKLAŞIMINI GÖZDEN GEÇİRME VAKTİ GELMİŞTİR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Şarku’l Avsat’a dayandırılan bir habere göre; Suriye Demokratik Güçleri (SDG)’nin siyasi kanadı Suriye Demokratik Meclisi’nin Yürütme Kurulu Başkanı İlham Ahmed, geçtiğimiz günlerde, Rusya’nın Suriye’deki Humeymim askeri üssünde, Rus heyeti ile görüşmüş.[i] SDG temsilcisi, bu görüşmenin ertesi gün de, Şam’a geçerek, Şam’da Suriye Ulusal Güvenlik (İstihbarat) Bürosu Başkanı Ali

İDLİB ÜZERİNE…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Geriye dönülüp 2011’de Suriye’de ortaya çıkan iç savaşın bugüne kadar olan seyri bir film şeridi gibi gözden geçirildiğinde, arkasındaki asıl amacın Kürtleri denize çıkışı olan müstakil bir devlete kavuşturmak olduğu görülebiliyor. İdlib, bu amaca ulaşılması bağlamında kritik önemi haiz, Suriye’nin kuzey batısında, Türkiye’nin Hatay iline komşu Suriye’ye ait

2019’DA TÜRK DIŞ POLİTİKASI VE DIŞ POLİTİKADA 2020 ÖNGÖRÜSÜ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Türkiye, 2019 yılında, dış politikada, çözümlerin değil, sorunların bir parçası oldu. Sergilenen dış politika anlayışı ve uygulaması ile, daha sorunlu, soru işaretlerinin daha çok olduğu bir dış politika görünümü ortaya çıktı.

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel: +90 532 414 48 98

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.