FENER RUM PATRİKHANESİ YENİDEN SAHNEDE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi’nin epeyi bir süredir sesi çıkmıyordu. Patrikhane’nin Ukrayna Kilisesinin bağımsızlığına yeşil ışık yakması ve Rus Ortodoks Kilisesi’nin buna gösterdiği sert tepki[i], bu durumu değiştirecek, Patrikhane’yi Türkiye’de gündeme taşıyacak gibi gözükmektedir.

Niçin böyle düşünüldüğünün arkasında, şu hususlar vardır. (i) Devam eden bir Ukrayna krizi vardır. Ukrayna’nın doğusu, “fiili” olarak Rusya’nın kontrolündedir ve Kırım, Rusya tarafından “ilhak” edilmiştir. Türkiye, Ukrayna krizinde, Rusya’nın karşısında, Batının yanında bir görüntü vermektedir; Kırım’ın ilhakını kabullenmemiştir. (ii) Fener Rum Patrikhanesi, şimdiye kadar Batıya (ABD’ye) müzahir bir görüntü içinde olmuştur. (iii) Fener Rum Patrikhanesi’nin hukuksal statüsü, mevcut ve yürürlükte olan antlaşmalar ile sabittir. Buna göre, Patrikhane, Türkiye’de kalmayı tercih etmiş Rum azınlığın dinsel ihtiyaçlarını karşılama ile görevlidir ve Türkiye’de faaliyet göstermesine bu işlev ile sınırlı olarak izin verilmiştir. Ancak İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi, bunun çok ilerisine geçip kendisini, hep Ortodoks Dünyasının lideri olarak görmüş ve bu şekilde hareket etmiştir. Türkiye, Soğuk Savaş Yıllarının koşullarında, Sovyet tehdidi nedeniyle, buna karşı çıkmamış; Sovyetlerin 1991’de dağılmasından sonra da, bu kez AB’ye tam üyelik için, Patrikhane’ye ilişkin bu yaklaşımını sürdürmüştür. (iv) 1991’de Sovyetlerin dağılmasından sonra, Rus Ortodoks Kilisesi (Moskova Kilisesi) öne çıkarak Ortodoks Dünyasını yönetmeye talip olmuş; bu durum, Moskova Kilisesi ile İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi arasında rekabete yol açmıştır.

Yukarıdaki hususlardan hareket edildiğinde, İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi’nin Ukrayna Kilisesinin bağımsızlığına yeşil ışık yakması, sadece Ortodoks Dünyasının yönetimine ilişkin rekabet bağlamında görülemeyecektir. Söz konusu olan, sadece Moskova Kilisesinin nüfuz alanını daraltma değildir. İstanbul’daki Patrikhane, söz konusu kararı ile, Ukrayna krizine dolaylı ama ciddi şekilde müdahil olmuştur.

Eğer Katolik Kilisesinin AB’nin genişlemesine paralel bir şekilde nüfuz alanını genişlettiğine dikkat edilir ve Moskova Kilisesinin geçtiğimiz yıl Vatikan’ı ziyaret ederek Katolik Kilisesinin doğuya doğru genişlemesinden duyduğu rahatsızlığı belgeleri ile ortaya koyduğu hatırlanır ise; İstanbul’daki Patrikhane’nin, sadece Ukrayna krizine müdahil olmakla kalmadığı, aynı zamanda, Katolik Kilisesinin, AB’nin, NATO’nun doğuya doğru genişlemesine yol vermiş olduğu da akla gelebilmektedir. Bu durumun bir başka ifadesi de, Moskova Kilisesi ile rekabet eden İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi’nin, bu rekabette, Katolik Kilisesinin (Vatikan’ın), AB’nin, hatta NATO’nun desteğine sahip olduğu, bunlarla birlikte hareket ettiğidir. Patrikhane’nin ABD’nin desteğine sahip olduğu (ABD ile birlikte hareket ettiği) zaten bilenmektedir.

Bu koşullarda, İstanbul’daki Fener Rum Patrikhanesi’nin Ukrayna Kilisesine ilişkin söz konusu kararının Patrikhane’yi Türkiye’de gündeme taşıma ihtimali zayıf görülmemektedir. Gerek yukarıdaki mülahazalar, gerekse mevcut konjonktür bun ihtimale işaret etmektedir.

Bu ihtimal, Türkiye açısından düşündürücü bulunmaktadır. Çünkü Fener Rum Patrikhanesi’nin uluslararası hukuk açısından sahip olduğu statü de dâhil yukarıda belirtilen hususlar ışığında üç soru akla gelmektedir. Birincisi; acaba Patrikhane, Ankara-Moskova ilişkilerini sabote etmeye mi soyundu? İkincisi; yoksa Patrikhane, Ankara ile Washington arasındaki “yakın” ilişkiden güç mü alıyor? Yani Ankara-Washington ilişkileri, medyaya yansıyandan çok mu farklı? Üçüncüsü de, acaba Patrikhane, Türkiye-AB ilişkilerinde başlayan “hareketlenmeden” yararlanma peşinde mi? Ve bu, Türkiye-AB ilişkilerinde gerçekten bir ilerleme olabileceği anlamına alınabilir mi?

Bakalım Moskova’dan Patrikhane’nin söz konusu kararına ilişkin olarak nasıl bir açıklama gelecek ve Moskova, Türkiye’den bir talepte bulunacak mı?

Bu noktada, akla gelen ve önemli görülen son bir husus da, Patrikhane’nin mevcut konjonktürü (uluslararası politikayı) yakından takip eden bir kurum olmasından ve idlib konusundaki son gelişmelerden Ankara ile Moskova’nın farklı “düştükleri” izleniminin edinilmesinden çıkarılabilen; acaba, Patrikhane, Ankara ile Moskova’nın bir yol ayrımına geldiği değerlendirmesine sahip ve Ukrayna Kilisesine ilişkin söz konusu kararındaki çıkış noktası bu mudur?

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 10 Eylül 2018.

[i] http://haberrus.com/politics/2018/09/09/rus-ortodoks-kilisesi-fener-rum-patrikhanesini-hainlikle-sucladi.html, 10.9.2018.


SURİYE’DE ŞİMDİ DE “İRAN KORİDORU” VE RUSYA-İRAN AYRIŞMASI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk I. Suriye krizinde, ciddi mecra değişikliklerine işaret eden ve Türkiye’yi çok yakından ilgilendiren önemli gelişmeler yaşanmaktadır. Geçtiğimiz günlerde İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangiri, Şam’a iki günlük bir ziyarette bulunmuştu. Bu ziyaret sırasında, Suriye’nin yeniden imarı konusunda İran’ın Şam’ın yanında durmaya devam edeceğini açıklamış; İran’ın devlet ve özel şirketlerinin Suriye’de

ASILSIZ ERMENİ İDDİALARI ŞİMDİ DE MACRON ÜZERİNDEN SÜRÜMDE!…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk 2001 yılında asılsız Ermeni iddialarını kabul ederek “soykırımı” tanıyan Fransa’da, bu kez şimdiki Cumhurbaşkanı Macron, 1915 olaylarının yıldönümü olan 24 Nisan’ı “Ermeni soykırımını anma günü” ilan etmiş. Haberde, Macron’un konuya ilişkin kararı almadan önce Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı bilgilendirdiği de ifade ediliyor.[i] Sayın Macron’un Sayın Erdoğan’ı bilgilendirmesinin, daha yeni mi olduğunu, yoksa

ABD İLE TALİBAN AFGANİSTAN’DA “OYUN” PEŞİNDE GİBİ…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Deniliyor ki; ABD ile Taliban arasındaki anlaşmanın temelinde şu karşılıklı taahhüt var: Taliban, Afganistan’ın ülkesinin uluslararası terör örgütleri tarafından kullanılmayacağını; ABD de, Afganistan’daki askeri güçlerini çekeceğini taahhüt ediyor[i] Bu taahhütlerin gerçekleşmesi mümkün mü? Mümkün görülmüyor ise, o zaman ABD bu “oyunu” niye oynuyor, neyin peşinde olabilir? Önce şunu sormak gerekir:

HİÇ DİKKAT ETTİNİZ Mİ, ÇİN NE İLE MEŞGUL, ABD NE İLE MEŞGUL DİYE!…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk I. Uluslararası medyaya yansıyan Çin’e ve ABD’ye dair bazı haberler bu iki büyük gücün güncel meşguliyetlerine ortaya koyarken, hem onların, hem de küresel sistemin görünür geleceği bakımından anlamlı çağrışımlara yol açmaktadır.

BEKA SORUNU, “ULUS İNŞASI” VE GÜVENLİ BÖLGE UYGULAMASI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk I. Türkiye’nin bir beka sorunu ile karşı karşıya bulunduğu doğrudur. Bu sorun, ayrılıkçı Kürtler ile ilgilidir. Ve sorunun arkasında, “şimdilik” Irak Kürtlerinin geldiği nokta ve Suriye Kürtleri ile ilgili mevcut gelişmeler vardır. Türkiye’nin beka sorunu ya da milli ve coğrafi bütünlüğüne yönelik yakın ve ciddi tehdit niçin ayrılıkçı Kürtler ile

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.