EŞ ZAMANLI GELİŞMELERDEN TÜRKİYE İÇİN ÇIKARILABİLEN ANLAM

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Türkgün’ün bugünkü (25.02.2019) nüshasında (s. 11), eş zamanlı gelişmeler ışığında, dikkatimi çeken bir haber var. Haberin başlığı: “ABD, Bulgaristan’da tatbikat yapacak”. Haberin başlığı fazla bir şey ifade etmiyor olabilir ama içeriği öyle değil. En önemlisi, tatbikatın, 8 ay sürecek, 19 Ekim 2019 tarihinde sona erecek olması. Bir de tatbikata dâhil askeri unsurlar var. ABD, Avrupa’da konuşlu ABD birliklerinden 400 askerin yanısıra, tam donanımlı M2A3 Bradley tankları, UH-60 Blackhawk ve HH-60 Pave Hawk helikopterleri, M1064 zırhlı araçları, kademeli bir şekilde Bulgaristan’a getirecekmiş. Tatbikatın yeri de, 2004’te NATO’ya katılmasından sonra, Bulgaristan’ın NATO kapsamında 2008 yılında ABD’nin istifadesine açtığı Novo Selo Askeri Üssü. Bu üs, Bulgaristan’ın, doğuda Romanya’ya, batıda Sırbistan’a komşu olan ve Sofya’nın kuzeyinde kalan Vidin ili sınırları içinde kalıyor.

Silahlar konusunda uzman değilim. Yaptığım araştırmadan, M2A3 Bradley’in, Amerikan zırhlı birliklerinin omurgasını teşkil ettiği kabul edilen ve Afganistan’da en çok kullanılan tank tipi olduğunu; UH-60 Blackhawk’ın, askeri taşıma ve saldırı helikopteri olduğunu; HH-60 Pave Hawk’ın, hem askeri operasyonlar, hem de arama-kurtarma faaliyetleri için kullanılabilen helikopter olduğunu; M1064’lerin de mayın görevleri de yerine getirebilen, personel taşıyan ve topçulara destek sağlan tekerlekli zırhlı araç olduğunu öğrendim.

Bu askeri unsurlara bakarken, ABD’nin Türkiye’de NATO kapsamında bulundurduğu askeri varlığı ile Ortadoğu genelinde sahip olduğu askeri imkân ve yetenekler ile özellikle Irak’taki ve Suriye’deki kalıcı/geçici askeri varlığı aklıma geliyor.

Peki, eş zamanlı sayılabilecek gelişmeler nelerdir? Onlar da şöyle sıralayabilirim:

a. Türkiye’de devam eden bir seçim süreci ve 31 Mart’ta yapılacak bir yerel seçim var. Ve şimdiden, seçim sonrası, siyasal çalkantıya işaret ediyor gibi görünüyor.

b. İsrail’de, erkene alınmış, önümüzdeki 09 Nisan (2019)’da yapılacak genel bir seçim var.

c. Ortadoğu’ya ilişkin yeni ve kapsamlı bir plana sahip olduğu bilinen ABD, İsrail’de yapılacak genel seçimler nedeniyle, bu planın açıklanmasının 09 Nisan 2019 sonrasına bırakıldığını ifade ediyor.

d. 13-14 Şubat 2019 tarihlerinde Polonya/Varşova’da gerçekleşen, ABD’nin düzenlediği, “Filistin’in, Rusya’nın, Çin’in ve AB’nin iştirak etmediği” Ortadoğu zirvesi var ve ABD, katılım durumuna bakarak (yaklaşık 60 ülke), zirve için, “Dünya Koalisyonu” ifadesini kullanmıştır.

e. 13 Şubat 2019 tarihinde, Rusya/Soçi’de, Rusya, Türkiye ve İran, Suriye konulu “üçlü” bir zirve gerçekleştirmiştir ve bu zirvede, Suriye konulu 12. Astana Zirvesinin, önümüzdeki Nisan (2019) ayı içinde yapılmasında mutabık kalındığı açıklanmıştır.

f. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Salman, daha yeni, birinden diğerine geçerek tamamladığı Pakistan, Hindistan ve Çin ziyaretlerini gerçekleştirmiştir. Bu ziyaretinin başlamasından hemen önce, İran’ın Sistan ve Belucistan eyaleti ile Keşmir’in Hindistan kontrolündeki bölgesinde, ciddi can kayıplarına yol açan bombalı saldırılar gerçekleşmiştir. İran da, Hindistan da, Pakistan’ı, saldırganlara ev sahipliği yapmakla suçlamıştır. İzleyen günlerde, Hindistan, sınır aşan su durumundaki Ravi Nehri’nin akışını Pakistan’ın aleyhine olarak değiştirmiş; Pakistan da, Ulusal Güvenlik Kurulu’nu toplayarak, Hindistan konusunda gereken adımları atması için Orduyu yetkilendirmiştir. İki ülke arasında tansiyon yükselmiştir. Bu konunun, ABD’nin, hem bu bölgedeki çıkarlarını ve konumunu, hem de başka yerlerde yapmak istediklerini yakından ve ciddi şekilde etkileyen bir mahiyet arz ettiğinden şüphe duyulmamaktadır.

g. Pakistan ile Hindistan arasında yükselen tansiyon, Suudi Veliaht Prensin Asya turu ile eş zamanlı sayılabilecek olması düşündürücü bulunmaktadır. Suudi Arabistan’da, Veliaht Prensin değinilen Asya turu sonrasında, Washington’daki Suudi Arabistan Büyükelçisinin değişmiş ve Çince, Suudi Arabistan’daki eğitim kurumlarının müfredat programlarına dâhil edilmiştir. Veliaht Prensin, Asya turu sırasında, adeta “keseyi açtığı”, Çin ABD ile rekabet içindedir, Pakistan ABD’den uzaklaşan ve ABD ile anlaşmazlık yaşayan bir ülkedir, Hindistan da son dönemde dış politikasında ABD dışı seçeneklere ilgi göstermiş gözüken bir ülkedir. Ve bütün bunlar, Suudi Arabistan-ABD ilişkilerinin sorgulanmasına neden olmaktadır. Riyad’ın, neyin peşinde olduğu sorusu akla gelmektedir.

h. Irak’ın önceki Başbakanlarından, Şii kökenli Nuri el Maliki; Irak’ta ABD karşıtı protestolar baş göstermiş, hatta ABD’nin Suriye’den sonra Irak’tan da çekilmesini öngören bir kanun tasarısı Irak Başbakanı Adil Abdülmehdi’ye sunulmuş iken, “Irak’ta ABD’ye ihtiyaç olduğunu” açıklamasında bulunmuştur. Humeyni’nin İran’da dönüşü, İran-Irak savaşı da dahil, ABD-İran (Şii) ilişkileri, bana göre, gizemli, yani görünenin dışında örtülü bir boyuta da sahiptir.

i. ABD işgali altındaki Irak’ta Tahran’ın nüfuzu güçlenecek, yetmeyecek, bu nüfuz ABD varken Suriye’ye de taşacak!… Bu gizemli bulunmaz mı, sorgulanmaz mı?

j. Hem İran’ı karşısına almış ve yaptırım uygulayan, bu suretle İran’da bir değişimi gerçekleştirmeye soyunmuş gözüken, hem de İran’ın Suriye’deki varlığı sona erene kadar Suriye’den çekilmeyeceğini söyleyen ABD, Suriye’den çekilme kararından dönmüyor!… Suriye’den çekilmesi, İran’a yönelik ABD politikası ile örtüşüyor mu? Bu da, haliyle soru işaretlerine yol açmaktadır.

Eş zamanlı gelişmeler olarak, benim takip edebildiğim ve konu bağlamında anlamlı bulduğum gelişmeler bunlar. Hiç şüphesiz, imkânları daha fazla olanların, eş zamanlı gelişmelere daha başkalarını eklemeleri mümkündür.

ABD’nin Bulgaristan’da yapacağı tatbikatın sekiz ay sürecek olması, belirttiğim eş zamanlı gelişmelerin de etkisinde, bana “Metal Fırtına” isimli politik kurgu türünden romanda işlenen ABD’nin Suriye sınırından başlayıp yaklaşık 8-10 gün içinde İstanbul’a ulaştığı Türkiye’yi işgal senaryosunu hatırlattı. Bu nedenle yazma ihtiyacı duydum.

Bana bu senaryoyu hatırlatan, çok ciddi başka hususular da vardır. Bunlar; (i) Batının Osmanlının son döneminden başlayarak bugünlere gelen, Kürtlere ve Ermenilere gösterdiği ilgi; (ii) Kürtlerin Suriye krizi ile birlikte bugün geldikleri nokta; (iii) Türkiye’nin ekonomik, askeri ve politik açılardan içinde bulunduğu “olumsuz” durum (buna bazıları zayıflık da diyebilir); (iv) Türkiye’nin, “dip” yapmış, fakat nasıl oluyorsa “değerli”(!) olduğu söylenen yalnızlığı; (v) Ankara’nın Türk ve İslam Dünyaları erimeye başlamış itibarı, NATO ve AB ile yaşadığı ciddi sorunlar; (vi) Türkiye’ye demokrasi, temel insan hakları ve çağdaş yönetim konuları üzerinden yöneltilen ağır eleştiriler ve ABD’nin “tek süper güç” olduğu yıllarda bunlar üzerinden ülkelere yaptığı müdahaleler.

Bu noktada, ister istemez Venezuela’da yaşananlar ve ABD’nin müdahale sinyalleri vermesi de aklıma geliyor.

Bir de yaklaşan 24 Nisan tarihi… Bu da aklıma geliyor. Asılsız Ermeni iddialarının Türkiye’nin aleyhine olarak Dünya kamuoyunda öne çıktığı tarih… Acaba bu tarih, daha önce olmadığı gibi, istismar konusu yapılabilir mi?

Türkiye için, bir beka sorunu var. Üstelik son gelişmeler, Türkiye’nin milli coğrafi bütünlüğüne yönelik yakın ve ciddi tehdidin, münhasıran Suriye’nin kuzeyinde Kürtlere ile ilgili olmaktan çıktığını, bunun ötesine (ilerisine) geçmek üzere olduğuna da işaret ediyor diye düşünüyorum.

Endişeliyim. Nedenini açıkladım…

Üzüntülüyüm. Beka sorunundan bahsedenlerin, böyle bir sorun karşısında birlik ve beraberliğe her zamankinden daha çok ihtiyaç varken, devam eden seçim sürecinde, oy kaygısı ile hareket ederek, ayrışmanın (kutuplaşmanın) “değirmenine su taşıyor” gözüküyorlar. Kendilerinden yangını söndürmeleri beklenenler, yangına benzin döküyorlar gibi görünüyor. “Beka sorunu var” sözü havada kalıyor…

Daha önce yazmıştım. Türkiye, NATO üzerinden bir “hamle” yapmak zorundadır. Geç kalınmış olsa da, hala böyle bir hamlenin caydırıcı işlevi olabileceğini düşünüyorum.

Bilgi varsa, sürpriz yoktur derler. Bu sadece uluslararası ilişkiler için geçerli bir husus değildir. Her konu için geçerlidir. Ancak devletlerin ve milletlerin hayatında çok ağır ve telafisi mümkün olmayan sonuçları olabileceğinden, uluslararası ilişkilerde “sürprize” yer yoktur. Bilgi, bu nedenle uluslararası ilişkilerde ayrıca ve çok daha önemlidir. İşbu yazı da, bu düşüncülerin ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 25 Şubat 2019.


Şİİ MİLİSLER İRAN’A NİYE DÖNÜYOR OLABİLİR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk World Politics Review (WPR)’de yer alan kısa bir analizde[i], İran destekli Şii milislerin Suriye’den geri dönüşlerinin ABD’nin stratejisini nasıl etkilediği ele alınmıştır. Analizde ağırlıklı olarak, Suriye’den dönen Afgan Hazara’lardan oluşan Şii milisler üzerinde durulmuştur. Ancak İran’a geri dönüşlerin, sadece bunlarla sınırlı olmadığı; Irak’tan, Suriye’den ve Lübnan’dan da Şii milis dönüşleri

BİR SEÇİM BAŞARISI İÇİN GÖNDERİLEN TEBRİK MESAJININ ÇAĞRIŞIMLARI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Hindistan’da seçim sona erdi. Başbakan Narendra Modi ve partisi Bharatiya Janata Partisi (BJP) Parlamentodaki konumlarını güçlendirmiş olarak seçimden çıktılar. Pakistan Başbakanı İmran Han, Hindistan Başbakanı Narendra Modi’ye tebrik mesajı gönderiyor[i]: “Güney Asya’da barış, ilerleme ve refah yolunda birlikte çalışmayı dört gözle bekliyorum.” Cevap olumlu oluyor.

İRAN KONUSU ABD’DE DEVLETİN ZİRVESİNİ KARIŞTIRMIŞ GÖZÜKÜYOR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran ile gerginlik, ABD’de devletin tepesinde ciddi tartışmalara ve iddialara yol açmış gözüküyor. Temsilciler Meclisi’nde, Başkan Trump’ın savaş kararı alma yetkisinin bulunmadığı, bu yetkinin sadece Kongre’ye ait olduğu; ancak, eğer Başkan Trump “görevden alınma” konusunda köşeye sıkışırsa, bir oldu-bitti ile ABD’yi İran ile savaşa sürükleyebileceği ileri sürülüyor. Temsilciler Meclisi üyelerince

ABD İLE İRAN ARASINDA SICAK ÇATIŞMA İHTİMALİ VE TÜRKİYE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, daha yeni ifade etmiş; yaşananlara rağmen, ABD ile İran arasında çatışma olmayacağı görüşündeyim demiş. Bu ifade, elbette ki, değerlidir. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani de, İran’ın “mantıklı” olduğu ve iyi bir “müzakereci” olduğunu açıklamış.  Rusya Devlet Başkanı Putin, Soçi’de ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’yu kabul etmesi

GÜNCEL İRAN-ABD İLİŞKİLERİ SORGULANMAYA MUHTAÇTIR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, geçtiğimiz Cumartesi (11 Mayıs 2019) günü, İran’ın resmi haber ajansı IRNA üzerinden, İran’daki siyasal muhaliflere seslenmiş; ülkenin 1980-1988 yılları arasında yaşanan İran-Irak Savaşından daha olumsuz koşullar altında bulunduğuna işaret ederek birlik çağrısında bulunmuş ve İran’ın “benzeri görülmemiş” bir ABD baskısı ile karşı karşıya bulunduğunu belirtmiştir[i]. Ruhani;

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.