CUMHURBAŞKANI (VE AKP GENEL BAŞKANI) SAYIN RECEP TAYYİP ERDOĞAN’IN “LOZAN” ÇIKIŞI ÜZERİNE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Cumhurbaşkanı (ve iktidar partisi AKP’nin Genel Başkanı) Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın Atina ziyareti öncesinde başlayıp ziyaret sırasında da devam eden “Lozan” konusundaki açıklamalarını “ilk duyduğumda” ayrıntılı bir eleştiri yazısı kaleme almayı düşünmüştüm. Sonra, konuşmalarının içeriğine bakınca, ayrıntılı bir yazıya gerek olmadığı kanaatine vardım. Batı Trakya’daki “Müslüman” azınlığın Türk kimliğine ve Müftü seçimindeki hukuksuzluğa (ve diplomatik nezaketsizliğe)  açık ve net olarak dikkat çekmesi, önemliydi. “Eğriye eğri, doğruya doğru…” Bu sözleri için, kendilerini tebrik ediyorum.

Fakat bu tebrik;  “Lozan” konusu Türkiye için gerçekten önemli olduğundan ve “Lozan’ı değiştirme” önerisinin zamanlamasını doğru bulmadığımdan, bazı hususları belirtmeme, bazı hususlara dikkat çekmeme mani olmayacaktır.

“Lozan’ı değiştirme” konusunda adım atarken,  her şeyden önce, Lozan’ın hangi koşullarda ortaya çıkmış olduğuna, bugünün koşullarının ne olduğuna bakılmalı, bunlar ihmal edilmemelidir. İkinci olarak, uluslararası politikanın iç politikadan farklı olduğu görülmelidir. Uluslararası politikanın aktörleri olan devletler, genelde, kendilerini uluslararası hukuk kuralları ile bağlamak istemezler. Bu genel eğilim, uluslararası politikada ciddi boşluğa yol açar ve bu boşluk da “güç” üzerinden doldurulur. Uluslararası politikanın ya da uluslararası ilişkilerin bir güç ilişkisi olarak görülmesi, temelde bundan ileri gelir.  Bu gerçek bize şunu söylemektedir: Lozan’ı değiştirme talebi, ancak konjonktürün uygun ve Türkiye’nin de güçlü olduğu bir zamanda yapılmalıdır. Bugüne baktığımızda, ne konjonktür uygundur, ne de Türkiye eski güçlü günlerindedir. Üçüncü husus da, “Lozan’ın”, iki taraflı değil, çok taraflı bir düzenleme olduğudur. Bu, Lozan’ı değiştirmenin önündeki en büyük güçlüklerden biridir ve bu işin kolay olmayacağına işaret eder. Türkiye’nin dış politikada dip yapmış “değerli yalnızlığı” hatırlandığında, akla, hem imzacı diğer ülkelerin Türkiye’ye müzahir olma ihtimalinin oldukça zayıf olacağı, hem de gündeme gelen değiştirme talebinin önceden imzacıların çoğu ile koordine edilmiş olamayacağı ihtimali gelmektedir.

Bu mülahazalar ışığında; iyi ki, Sayın Cumhurbaşkanı’nın Lozan’ı değiştirme talebi muhatapları nezdinde karşılık görmemiş diyorum. Çünkü mevcut iç ve dış koşullar nedeniyle, “Lozan’ı” değiştirmenin, “mevcut Lozan’ın” gerisinde kalınma durumunu ortaya çıkaracağını değerlendiriyorum.  Ayrıca ve bununla beraber, Ankara’nın “Lozan’ı değiştirme” talebinin, diplomasi bağlamında kayıtlara geçtiğini ve muhatapların kendileri açısından uygun koşullarda bunu Türkiye’nin önüne koyacağını da belirtmeliyim.

Lozan Barış Antlaşması’nı, Türkiye bakımından, Türkiye’nin taraf olduğu diğer uluslararası düzenlemeler ile aynı değerde/bağlamda görmemek gerekir. Görülmesinin Türkiye için çok ağır sonuçları olacaktır. Bu, asla unutulmaması gereken bir husustur.

Yürürlükteki Lozan Barış Antlaşması’na bakarken, ayrıca şunları da unutmamak gerekir: (i) Türkiye’yi hedef alan “Şark Meselesi”, bugün hala varlığını korumaktadır. (ii) Türkiye’yi bugün yönetenlerin bizatihi kendileri,  Türkiye’nin “haçlı saldırıları” ile karşı karşıya bulunduğunu sıkça ileri sürmektedirler. (iii) “Lozan”, muhatapları için, “yenilginin” yaşayan (bugüne gelebilmiş) belgesidir ve bu, pek farkında olunmasa da, Türk diplomasisine içten içe güç ve ilham vermektedir.

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın “Lozan” çıkışının çağrıştırdığı başka hususlar da vardır. Başka birçok hususun yanında, güncel olduğu için özellikle öne çıkanı, Ege Denizi’nde yer alan “gayri askeri statüdeki” adaların Yunanistan tarafından yürürlükteki anlaşmalara aykırı olarak silahlandırılmaya devam edilmesi ve yürürlükteki anlaşmalarda açıkça Yunanistan’a bırakılmış ya da Yunanistan’a ait olduğu belirtilmemiş Ege Denizi’ndeki birçok küçük adanın/adacığın “fiilen” Yunanistan tarafından sahiplenilmekte olmasıdır. Bildiğim kadarıyla, bugüne kadar, ne Sayın Recep Tayyip Erdoğan’dan, ne AKP Hükümetinden, ne de AKP’den, bu konuda ciddi bir tepki gelmiştir. Yürürlükteki anlaşmaların açık/ağır ihlali ve Türkiye’nin aleyhine “toprak ilhakı” anlamına gelen söz konusu bu güncel adımları için Yunanistan’a tepki verilmemiş iken, şimdi AKP iktidarından gelen güncel “Lozan” çıkışı, “samimiyet” olgusunu çağrıştırmaktadır.

Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın  “Lozan” konusundaki söz konusu çıkışının arkasında, bir taraftan iç politikaya ilişkin mülahazaların, diğer taraftan da dış politikadaki dip yapmış “değerli yalnızlıktan” kurtulma mülahazasının yer aldığı aklıma gelmektedir.

Ancak artık ortadan duran ve sadece iç kamuoyu için değil dış kamuoyu için de geçerli olan bir gerçek vardır. O gerçek de; (i) ne Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın, iktidar partisi AKP’nin ve Türkiye’nin, (ii) ne de NATO gibi uluslararası örgütler ile AB gibi uluslar üstü örgütlerin, bölgesel ve küresel koşulların, uluslararası politikanın önde gelen aktörlerinin, 15 yıl önceki gibi olduğudur.

Halk arasında çok kullanılan bir sözle, 15 yılda, köprülerin altından çok sular geçmiştir. Ciddi bir değişim yaşanmıştır, koşullar çok değişmiştir. Bu değişim görülmeden (dikkate alınmadan) “Lozan” konusunda adım atmak ciddi hata olacaktır.

Konuyla ilgili teorik ve pratik bilgi ve deneyime sahip bir akademisyen olarak gördüğüm ve anladığım; Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın söz konusu çıkışının, koşullardaki değişimi dikkate almayan, “günü kurtarma” amacını güden ancak, ülke için geleceğe yönelik ciddi riskleri içeren bir potansiyele sahip olduğudur. Geçmişin geri getirilemeyeceğini ve 15 yılda gelinen nokta nedeniyle bunun önünün ciddi şekilde tıkalı olduğunu görmek gerekir. Sayın Recep Tayyip Erdoğan, AKP Hükümeti ve AKP, bu gerçeği ne kadar erken görür ve dikkate alırsa, hem kendileri, hem de ülke o kadar rahatlar diye düşünüyorum.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 09 Aralık 2017.


Şİİ MİLİSLER İRAN’A NİYE DÖNÜYOR OLABİLİR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk World Politics Review (WPR)’de yer alan kısa bir analizde[i], İran destekli Şii milislerin Suriye’den geri dönüşlerinin ABD’nin stratejisini nasıl etkilediği ele alınmıştır. Analizde ağırlıklı olarak, Suriye’den dönen Afgan Hazara’lardan oluşan Şii milisler üzerinde durulmuştur. Ancak İran’a geri dönüşlerin, sadece bunlarla sınırlı olmadığı; Irak’tan, Suriye’den ve Lübnan’dan da Şii milis dönüşleri

BİR SEÇİM BAŞARISI İÇİN GÖNDERİLEN TEBRİK MESAJININ ÇAĞRIŞIMLARI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Hindistan’da seçim sona erdi. Başbakan Narendra Modi ve partisi Bharatiya Janata Partisi (BJP) Parlamentodaki konumlarını güçlendirmiş olarak seçimden çıktılar. Pakistan Başbakanı İmran Han, Hindistan Başbakanı Narendra Modi’ye tebrik mesajı gönderiyor[i]: “Güney Asya’da barış, ilerleme ve refah yolunda birlikte çalışmayı dört gözle bekliyorum.” Cevap olumlu oluyor.

İRAN KONUSU ABD’DE DEVLETİN ZİRVESİNİ KARIŞTIRMIŞ GÖZÜKÜYOR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran ile gerginlik, ABD’de devletin tepesinde ciddi tartışmalara ve iddialara yol açmış gözüküyor. Temsilciler Meclisi’nde, Başkan Trump’ın savaş kararı alma yetkisinin bulunmadığı, bu yetkinin sadece Kongre’ye ait olduğu; ancak, eğer Başkan Trump “görevden alınma” konusunda köşeye sıkışırsa, bir oldu-bitti ile ABD’yi İran ile savaşa sürükleyebileceği ileri sürülüyor. Temsilciler Meclisi üyelerince

ABD İLE İRAN ARASINDA SICAK ÇATIŞMA İHTİMALİ VE TÜRKİYE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, daha yeni ifade etmiş; yaşananlara rağmen, ABD ile İran arasında çatışma olmayacağı görüşündeyim demiş. Bu ifade, elbette ki, değerlidir. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani de, İran’ın “mantıklı” olduğu ve iyi bir “müzakereci” olduğunu açıklamış.  Rusya Devlet Başkanı Putin, Soçi’de ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’yu kabul etmesi

GÜNCEL İRAN-ABD İLİŞKİLERİ SORGULANMAYA MUHTAÇTIR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, geçtiğimiz Cumartesi (11 Mayıs 2019) günü, İran’ın resmi haber ajansı IRNA üzerinden, İran’daki siyasal muhaliflere seslenmiş; ülkenin 1980-1988 yılları arasında yaşanan İran-Irak Savaşından daha olumsuz koşullar altında bulunduğuna işaret ederek birlik çağrısında bulunmuş ve İran’ın “benzeri görülmemiş” bir ABD baskısı ile karşı karşıya bulunduğunu belirtmiştir[i]. Ruhani;

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.