ÇİN İLE DOMİNİK ARASINDA DİPLOMATİK İLİŞKİ TESİSİ VE ÖTESİ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Dominik Cumhuriyeti, Tayvan ile olan ilişiğini kesip, Çin ile diplomatik ilişki tesis etmiş[i]

Bu gelişme, bazılarına, sıradan bir gelişme gibi görünebilir, önemli bulunmayabilir. Ancak öyle değil; uluslararası politika bağlamında oldukça anlamlı bir gelişmedir.

Niçin öyle olduğunu anlayabilmek için, önce bazı gerçeklerin bilinmesine ihtiyaç vardır. (i) Uluslararası politikada, Çin ile ABD, rekabet içindedir. ABD, Çin’i Asya’da çevreleme politikası izlemektedir. (ii) Pekin, “tek Çin” politikası kapsamında Tayvan’ı Çin’in bir parçası olarak görmekte ve Çin ile diplomatik ilişki kurmak isteyen ülkelere Tayvan ile olan diplomatik ilişkilerini kesme koşulunu ileri sürmektedir. (iii) ABD, Çin’in Tayvan’a ilişkin politikasını bilmesine rağmen, bunu görmezden gelmekte ve Tayvan’a silah satışı da dâhil her türlü desteği vermektedir. Sadece ABD değil, ABD’nin Asya’nın bu bölgesindeki müttefikleri de Çin karşısında Tayvan’a aynı şekilde destek vermektedirler. Örneğin, Tokyo, Tayvan’ı Japonya’nın savunma ve güvenlik konsepti kapsamında görmektedir. (iv) Dominik Cumhuriyeti, ABD’nin hemen güneyindeki Meksika Körfezinin açıldığı Karayip Denizi’nde yer alan bir ada ülkesi, bir Orta Amerika ülkesidir. (v)  ABD, Karayipler’i de içeren Orta Amerika’yı kendisinin “arka bahçesi” olarak görmektedir. (vi) Dominik Cumhuriyeti’nin Çin ile diplomatik ilişki tesis etmesi, Çin’in ABD’nin “arka bahçesine” girmesi anlamına gelmektedir. (vii) Dominik Cumhuriyeti, sadece Çin ile diplomatik ilişki tesis etmemiş, aynı zamanda ABD’nin Çin karşısında destek verdiği Tayvan ile de ilişiğini kesmiştir.

Belirtilen bu gerçekler ışığında ve ABD’nin Çin’in çevresinde yer alan Güney Kore, Japonya, Tayvan, Hindistan ve Myanmar ile olan ilişkileri hatırlandığında, Çin’in Dominik Cumhuriyeti ile diplomatik ilişki tesis etmesi;  ABD Çin’i çevreleme politikası izlerken, Çin’in de boş durmadığı, ABD’ye aynı şekilde cevap verdiği, yani ABD’yi çevrelemeye yöneldiği anlamına gelmektedir. Çin’in Dominik Cumhuriyeti ile başlattığı bu yönelişin uluslararası politikaya yansıması, ABD’nin hareket alanının Çin lehine bir daralma sürecine gireceğine işaret eder.

Bu noktada, ister istemez insanın aklına Karayipler’deki bir başka ada ülkesi olan Küba gelmektedir.   Soğuk Savaş yıllarında, 1959 yılında, Küba’da Sovyet yanlısı Castro iktidara gelmişti. ABD, o yıllarda da Sovyetleri çevreleme politikası izliyordu ve Sovyetler de Küba üzerinden buna aynı şekilde cevap vermeye yönelmişti. ABD, Küba’daki bu değişiklik sonrasında, “arka bahçesinde” beliren kendisine yönelik bu tehdidi ortadan kaldırmak için, 1961’deki Domuzlar Körfezi çıkarmasını örgütlemiş, fakat başarısız olmuştu. Arkasından bu başarısızlığı bir fırsat olarak gören Sovyetler, 1962 yılında, Küba’ya ABD’yi hedef alan füzeleri yerleştirme girişiminde bulunmuş, ancak bu kez Sovyetler girişimlerinde başarısız olmuştur.

Hiç şüphesiz, çevreleme politikasının işlevsel olması esastır. Yani çevrelemenin sürdürülebilir ve öngörüldüğü işlevi yerine getirir olması gerekmektedir. Bu, maliyet demektir.

Bu açıdan bakıldığında, Çin’i çevreleme politikasının ABD için maliyetinin giderek arttığı, dolayısıyla sürdürülmesinin zorlaşmakta olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü her şeyden önce ABD ekonomisi, ciddi sıkıntı içindedir, ağır bir borç yükü altındadır. Ayrıca, gerek iki Kore arasında baş gösteren yakınlaşma, gerekse Japon işgali yıllarında zorla seks kölesi yapılmış kadınlardan sonra şimdi de zorla çalıştırılmak üzere Japonya’ya götürülmüş işçiler ile ilgili olarak öne çıkan Kore Yarımadasındaki Japonya karşıtı gelişmeler, Çin’i çevreleme politikası bağlamında ABD için maliyeti artıracaktır. Bir taraftan ABD’nin Çin’e bitişik coğrafyalarda askeri varlık bulundurması zora girmeye başlamıştır, diğer taraftan da ABD’nin liderlik ettiği Çin karşısındaki cephede güç kaybı işaretleri belirmiştir. Bunlar, ABD için ciddi maliyet artışı demektir ve görünen, ABD ekonomisinin bu maliyet artışını karşılamakta ciddi şekilde zorlanacağıdır. ABD’nin Çin’i çevreleme politikasını sürdürmesi ciddi güçlükler arz etmektedir.

Çin ise, ABD’ye göre, hem daha sağlam bir ekonomiye sahiptir, hem de uluslararası ilişkilerinde muhataplarına daha çok güven vermektedir. Çin’in caydırıcılığı ve nüfuzu, güven veren bir mecrada artma eğilimi gösterirken, Başkan Trump’ın çelişkili söylemleri ve zik-zaklar içeren yaklaşımları üzerinden ABD’ye duyulan güvende, ABD’nin caydırıcılığında ve nüfuzunda bir gerileme görülmektedir. Serbest ticaretin bayraktarı olarak bilinen ABD ticarete kısıtlamalar getirirken, Çin’in açıkça serbest ticaretten ve küreselleşmeden yana bir tavır ortaya koymuş olması bile, iki süper gücün güncel durumuna işaret eder. Bunlardan da, yine, ABD’nin Çin’i çevrelemekte zorlanacağı, Çin’in ise ABD’yi çevrelemeye daha yeni başladığı ve bunu sürdürmekte fazla zorlanmayacağı çıkmaktadır.

Konu bağlamında, ABD’ye duyulan güvendeki gerileme ile birlikte anlam ifade eden bir başka husus daha vardır. O da, Başkan Trump ile birlikte, ABD Dışişleri Bakanlığının İsrail’e müzahir bir kadronun kontrolüne girmiş olduğunun ileri sürülmesi ve gelişmelerin bu yöndeki iddiaları teyit eder mahiyette olmasıdır. İsrail, ABD’ye duyulan güvendeki gerilemenin, öne çıkmış (belirgin) istisnası gibidir. Obama döneminde dip yapmış İsrail-ABD ilişkileri, Trump döneminde adeta tavan yapmıştır. Bana göre ABD’ye duyulan güvendeki gerilemeye işaret eden en belirgin gelişme de, son dönemde ABD ile yakınlaşma içine girmiş Hindistan’ın Başbakanı Modi’nin geçtiğimiz günlerde, sınır sorunları için, oldukça kısa aralıklarla, iki kez Çin’i ziyaret etmiş ve Çin Devlet Başkanı Xi ile bir araya gelmiş olmasıdır. Uluslararası medya üzerinden, hem bu iki ziyaretin adeta “emredici” davetlerin ürünü olduğu ve gergin geçtiği değerlendirmesine ulaşılmakta; hem de ABD’nin, Hindistan lehine bu ziyaretlere müdahil olduğuna dair bir işaret ile karşılaşılmamıştır.

Peki, bu, konu bağlamında ne anlama geliyor diye sorulabilir. Şu üç husus, bu sorunun cevabını teşkil edecektir. Birincisi, ABD Dışişleri Bakanlığının İsrail’e müzahir bir kadronun kontrolünde olması, ABD’nin Ortadoğu’ya daha çok ilgi, zaman ve kaynak tahsis etmesi anlamına gelecektir ki; bu, dolaylı olarak, Çin’i çevrelemeye daha ilgi, zaman ve kaynak anlamına gelmektedir. İkincisi, ABD’ye duyulan güvendeki gerileme, ABD’den uzaklaşmaya, ABD’nin uluslararası politikada yalnızlığına yol açacaktır. Üçüncüsü de, ilk iki hususun doğal sonucu olarak, ABD’nin çevreleme politikasının giderek zayıflaması, “meydanın” Çin’e bırakılması ve ABD’nin küresel oyuncu rolünün erime sürecine girmesi olacaktır.

Sonuç olarak; ABD’nin Çin’i çevreleme politikasının zayıflayacağı, Çin’in ABD’yi çevreleme politikasının ise güçleneceği ve hız kazanabileceği değerlendirilmektedir.

Acaba bütün bunların Türk Dış Politikası için bir anlamı ve değeri olabilir mi?

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 02 Mayıs 2018.

[i]http://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2144232/why-china-hopes-taiwans-loss-dominican-republics?utm_source=emarsys&utm_medium=email&utm_content=20180502&utm_campaign=scmp_today&aid=190131336&sc_src=email_2226341&sc_llid=13716&sc_lid=151237419&sc_uid=Qc2KmijIx5&utm_source=emarsys&utm_medium=email, 02.5.2018

 


Şİİ MİLİSLER İRAN’A NİYE DÖNÜYOR OLABİLİR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk World Politics Review (WPR)’de yer alan kısa bir analizde[i], İran destekli Şii milislerin Suriye’den geri dönüşlerinin ABD’nin stratejisini nasıl etkilediği ele alınmıştır. Analizde ağırlıklı olarak, Suriye’den dönen Afgan Hazara’lardan oluşan Şii milisler üzerinde durulmuştur. Ancak İran’a geri dönüşlerin, sadece bunlarla sınırlı olmadığı; Irak’tan, Suriye’den ve Lübnan’dan da Şii milis dönüşleri

BİR SEÇİM BAŞARISI İÇİN GÖNDERİLEN TEBRİK MESAJININ ÇAĞRIŞIMLARI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Hindistan’da seçim sona erdi. Başbakan Narendra Modi ve partisi Bharatiya Janata Partisi (BJP) Parlamentodaki konumlarını güçlendirmiş olarak seçimden çıktılar. Pakistan Başbakanı İmran Han, Hindistan Başbakanı Narendra Modi’ye tebrik mesajı gönderiyor[i]: “Güney Asya’da barış, ilerleme ve refah yolunda birlikte çalışmayı dört gözle bekliyorum.” Cevap olumlu oluyor.

İRAN KONUSU ABD’DE DEVLETİN ZİRVESİNİ KARIŞTIRMIŞ GÖZÜKÜYOR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran ile gerginlik, ABD’de devletin tepesinde ciddi tartışmalara ve iddialara yol açmış gözüküyor. Temsilciler Meclisi’nde, Başkan Trump’ın savaş kararı alma yetkisinin bulunmadığı, bu yetkinin sadece Kongre’ye ait olduğu; ancak, eğer Başkan Trump “görevden alınma” konusunda köşeye sıkışırsa, bir oldu-bitti ile ABD’yi İran ile savaşa sürükleyebileceği ileri sürülüyor. Temsilciler Meclisi üyelerince

ABD İLE İRAN ARASINDA SICAK ÇATIŞMA İHTİMALİ VE TÜRKİYE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, daha yeni ifade etmiş; yaşananlara rağmen, ABD ile İran arasında çatışma olmayacağı görüşündeyim demiş. Bu ifade, elbette ki, değerlidir. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani de, İran’ın “mantıklı” olduğu ve iyi bir “müzakereci” olduğunu açıklamış.  Rusya Devlet Başkanı Putin, Soçi’de ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’yu kabul etmesi

GÜNCEL İRAN-ABD İLİŞKİLERİ SORGULANMAYA MUHTAÇTIR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, geçtiğimiz Cumartesi (11 Mayıs 2019) günü, İran’ın resmi haber ajansı IRNA üzerinden, İran’daki siyasal muhaliflere seslenmiş; ülkenin 1980-1988 yılları arasında yaşanan İran-Irak Savaşından daha olumsuz koşullar altında bulunduğuna işaret ederek birlik çağrısında bulunmuş ve İran’ın “benzeri görülmemiş” bir ABD baskısı ile karşı karşıya bulunduğunu belirtmiştir[i]. Ruhani;

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.