ALMANYA’NIN TSK İNCİRLİK TESİSİ’NE YATIRIM YAPMASI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Almanya’nın ABD liderliğindeki Koalisyon Güçlerine dâhil unsurlarının, bir süredir, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 92/1 maddesi uyarınca TBMM’den istihsal edilmiş, 03 Eylül 2015 tarihli ve 1098 sayılı Karara istinaden TSK’ne ait İncirlik Tesisi’nde bulunduğu bilinmektedir. Medyada çıkan haberlerden; (i) Almanya’ya ait bu tesisteki keşif uçaklarının ABD’nin kullanımına ayrılmış pistlerde konuşlandırıldığı, (ii) bu uçakların keşif uçuşları için müttefik ülkelerin teknik desteğine ihtiyaç duyduğu ve (iii) burada görevli Alman askerlerin kalacak yer sorununun bulunduğu ifade edilerek, Berlin’in, bunlara bir çözüm getirmek amacıyla 58 milyon avroluk bir bütçeyi serbest bıraktığı; bu bütçe ile, Alman uçaklarına özel uçuş pisti ve Alman askerlerine barınma yeleri yapılacağı ifade edilmiştir.

Bu gelişme, hukuksal, siyasal ve askeri açılardan üzerinde durulması gereken bir husustur.

Konuya hukuksal açıdan bakıldığında şunlar kendisini belli etmektedir: (i) Almanya’nın TSK İncirlik Tesisi’nde yapacağı yatırımlar, “kalıcı” nitelikte yatırımlardır. Oysa Almanya’nın bu tesiste askeri varlık bulundurmasına vücut veren düzenleme, geçicidir. Almanlar, Türkiye’nin Irak’tan ve Suriye’den algıladığı tehdit nedeniyle, birer yıllık sürelerle istihsal edilmiş TBMM Kararlarına istinaden bu tesiste bulunmaktadırlar. (ii) Tehdit ortadan kaldırıldığında, TBMM’den yeni bir karar istihsal edilmesine ihtiyaç duyulmayacaktır; bu da, Almanya’nın bu tesisteki varlığını hukuksal dayanaktan yoksun bırakacaktır. (iii) Bu takdirde, kalıcı yatırımlar, taraflar arasında anlaşmazlık konusu olacaktır. (iv) Yapılacak yatırımların “kalıcılığa” işaret edecek olması nedeniyle, ilgili TBMM Kararına yollama yapılarak (buna dayalı olarak), taraflar arasında münhasıran bu konuda ikili bir düzenleme yapılması da, hukuken mümkün görülmemektedir. Çünkü ilgili TBMM kararlarının lafzı ve ruhu, buna cevaz vermemektedir. (v) Almanların söz konusu kalıcı yatırımları bu tesiste yapabilmeleri için, taraflar arasında, usulüne uygun olarak, ayrı bir anlaşmanın yapılmasına ihtiyaç vardır. (vi) “Kalıcı” yatırımların, “geçici” varlıklara süreklilik kazandırma işlevini yerine getirme, bu amaçla kullanılabilme potansiyelini içerdiklerini görmek uygun olacaktır. Yatırımların “kalıcılığı”, Almanya tarafından, ileride, “geçici” statüdeki varlığına “kalıcı” statü kazandırmada hukuksal bir dayanak olarak kullanılabilir.

Konunun siyasal boyutuna ilişkin olarak da şu hususlar akla gelmektedir. (i) Yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması Anayasa’da ayrı/özel düzenleme konusu yapılmıştır ve bu, başka birçok ülkede de böyledir. Bu yaklaşımın arkasında, egemenliğin korunmasına gösterilen hassasiyet vardır. Yabancı silahlı kuvvetlerin kolay ve/veya tartışmalı yollardan ülkede bulunması, o ülkenin egemenliğine sahip çıkmada hassas/kıskanç davranmadığı algısına yol açabilecek ve bu algı da benzer talepleri/girişimleri teşvik edecektir. (ii) Asılsız Ermeni iddiaları konusunda Almanya’da Parlamento tarafından alınmış bir karar ortada duruyor iken Türkiye’nin bu yatırımlara izin vermesi, Ankara’nın (genel olarak ve özelde de söz konusu Ermeni iddiaları ile ilgili olarak) ciddiyetine halel getirecektir ve bu, asılsız Ermeni iddialarının başka yerlerde de kabulünü kolaylaştıracaktır. (iii) Keza, Alman Parlamenterlere daha önce verilmeyen TSK İncirlik Tesisini ziyaret izninin, 58 milyon avroluk bütçenin serbest bırakılmasından sonra verilmiş olduğunun anlaşılması da, siyasal açıdan tezekkürü gerektirmektedir. Ortada ABD üzerinden elde edilmiş ciddi bir birikim var iken bunun dikkate alınmaması ve sırf bugünün ihtiyaçları için gelecekte büyük sorunlara kapı aralama potansiyeli içeren adımlar atılması, birçok açıdan rasyonel bir yaklaşım olmayacaktır. (iv) Almanya’nın Çin ve Rusya ile olan özel/yakın ilişkileri ile, Ankara-Washington ilişkilerindeki bozulma çıkış noktası alındığında, söz konusu yatırımların amacının, ABD’nin bu tesisteki imkan ve kabiliyetini kısıtlama ve müteakiben terk etme sürecini hızlandırma olabileceği düşünülebilir. (v) Ya da tam tersi olarak, Suriye krizi üzerinden Kürt hareketinin geldiği nokta ile, ABD’nin ve Almanya’nın Kürtlere duyduğu ilgi (aralarındaki bağ) çıkış noktası alınarak, söz konusu yatırımın amacının, ABD’yi desteklemek, ABD ile birlikte Kürt kartını bir an evvel hayata geçirme olabileceği de düşünülebilir. Bu nokta ile bağlantılı olarak, ülkesindeki ciddi Türk varlığı nedeniyle, Almanya’nın “güçlü Ankara’dan” duyduğu rahatsızlık da akla gelmektedir. (vi) ABD’den sonra Almanya’nın da TSK İncirlik Tesisi’nde kalıcı yatırımlara gitmesi, sıkça bu tesisi kullanma isteği kamuoyuna haber olarak yansıyan ve halen icra edilmekte olan Fırat Kalkanı Operasyonunun önünü açtığı düşünülen Moskova’yı incitebilir, dolayısıyla Ankara-Moskova ilişkileri bundan etkilenebilir. (vii) Bugün ve görünür gelecek itibarıyla Orta Doğu’daki kaosun Suriye krizi üzerinden Kürtler ile ilgili olacağı yolundaki değerlendirme hatırlanır ise, TSK İncirlik Tesisi’nde yapmak istediği yatırım ve bunların “kalıcı” niteliği, Berlin’in Orta Doğu’da daha çok olmak istediği anlamını taşıdığı da düşünülebilir.

Askeri açıdan bakıldığında ise şu hususların ileri sürülebileceği değerlendirilmektedir: (i) Tesisin bir TSK Tesisi olduğu hususunu sıkça ABD’ye “hatırlatmak” ihtiyacını duyduğu bilinen Türkiye, bu yatırımlar ile, ABD’nin yanına Almanya’yı da koyup, ileri de aynı hatırlatmayı Almanya’ya da yapma durumunda kalabilecektir ki; bu, (kendi tesisi olmasına rağmen) fiilen tesisin kontrolünde ve kullanımında Türkiye’nin pozisyonunu zayıflatabilecektir. (ii) Türkiye bu tesiste etkin “kontrol” bağlamında ABD ile sorun yaşıyor ve bu durum Türkiye için potansiyel risk ihtimali olarak kendisini belli ediyor iken, söz konusu yatırımlar, aynı şeylerin Almanlar ile ilgili olarak da gündeme gelmesine neden olabilecektir. Bu tesiste konuşlu Amerikan uçaklarından sonra, Alman uçaklarının da, kalkış yapılan (ev sahibi) ülke Türkiye olduğu için, Türkiye’yi istemediği kriz, gerginlik ya da sıcak çatışmaların tarafı olma pozisyonuna itme ihtimali söz konusu olabilecektir.

Yukarıda arz edilen hususlar nedeniyle, Almanya’nın TSK İncirlik Tesisi’nde kalıcı yatırımlarda bulunmasının çok iyi değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Sadece bugüne (Suriye krizine) değil, görünür geleceğe de bakılmalıdır. Bugünü kurtarırken, görünür geleceği karartmamak gerekir. Suriye krizine ilişkin son gelişmeler Türkiye’nin dış politika anlayışında ve uygulamasında değişim işaretleri verir iken, Ankara, başlattığı bu değişimi, kendi eliyle zora sokacak tutum ve davranışlardan kaçınmak zorundadır. İçinde bulunduğu koşullar, Türkiye’ye, “güvensizlik” algılarını besleyecek tasarruflardan uzak durmayı, hareket serbestisini artırmayı, süratle “yalnızlıktan” kurtulmayı öngörmektedir.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 08 Eylül 2016.

[i] Alman Silahlı Kuvvetleri unsurlarının TSK İncirlik Tesisi’ndeki varlığına vücut veren başkaca bir uluslararası düzenlemeye rastlanılmadığı için, bu unsurların TBMM’nin söz konusu kararına istinaden orada bulunduğu varsayılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Almanya,  geçici,  İncirlik,  kalıcı,  Yatırım, 

“İRAN OYUNLARI” HIZ KESMİYOR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Mossad’ın 2018 yılı başında ele geçirdiği ileri sürülen İran’a ait nükleer belgelere ilişkin yeni bazı detayların ortaya çıktığı ve bunların, İran’ın nükleer silah üretmek için gereken her şeyi bir araya getirmek için çalıştığını gösterdiği ileri sürülmüştür.[i] Haber İsrail mahreçli ve haberde, İsrail Başbakanı Netanyahu’nun, medyaya sızdırılan yeni detayların, ABD Başkanı

PUTİN-TRUMP ZİRVESİ İÇİN HELSİNKİ’NİN TERCİH EDİLMESİ ÜZERİNE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Putin-Trump Zirvesinin niçin Finlandiya/Helsinki’de gerçekleştiği üzerinde duruluyor. Buna ilişkin olumlu ve olumsuz yorumlar var.[i] Bununla beraber, zirvenin Helsinki’de gerçekleşmesinin Soğuk Savaş yıllarına giden bir “nostalji”den daha fazlası olduğunda bir uzlaşma var. Ben de bu görüşteyim. Ancak, “fazlası” konusunda analizde geçenlerden ayrılıyorum. Analizde “fazlası”, güncel, bilinen ve hâlihazırda devam eden, Rusya

NATO ZİRVESİ, NATO’NUN IRAK’A ANGAJE OLMA İHTİMALİ VE TÜRKİYE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Brüksel’de devam eden NATO Zirvesine, Batıdaki ayrışmaya, ABD-Avrupa çekişmesine rağmen, “doğrudan” ve “dolaylı” olarak, ilk günden ABD damgasını vurmuş gözüküyor. Önce, Başkan Trump’ın “doğrudan”/açık talepleri konuşulmuş; arkasından da “dolaylı” olarak ABD’nin işine gelen, arkasında ABD’nin olduğu tahmin edilen, Afganistan, Irak ve Karadeniz (Ukrayna-Gürcistan) konularına geçilmiş ya da geçilecek[i]… Afganistan’a ilave

BU NATO ZİRVESİ KÜRESEL POLİTİKANIN GELECEĞİ AÇISINDAN SON DERECE ÖNEMLİ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İşbu yazı, The German Marshall Fund of the United States (GMF)’da yayınlanan, Jan Techau tarafından kaleme alınmış, “Europe’s Value in the Coming Standoff” başlıklı yazının[i] içeriği ve neden olduğu çağrışımlar ışığında ortaya çıkmıştır. Yazının sonunda, belirtilen görüşlerin her ne kadar sadece yazarını bağlayacağı ifade edilmişse de; yazının, transatlantik işbirliğinin güçlendirilmesini

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.