ABD’DEKİ GÜÇ KAYBI ASYA’NIN DOĞUSUNDA DA GÖRÜLÜYOR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

K.Kore’nin “nükleerden” arındırılmasına ilişkin olarak, K.Kore, G.Kore ve ABD arasında devam eden (üçlü) görüşmelerde, G.Kore’nin yaklaşımında değişiklik olduğu ve buna bağlı olarak görüşmelerin mecra ve yapı değişikliği gösterebileceği ifade ediliyor.[i]

Bilindiği üzere, K.Kore’nin yaptığı nükleer ve füze programları denemelerinden, bu ülkenin nükleer başlık taşıyabilen kıtalararası füzelere sahip olma noktasına çok yaklaştığı anlaşılmıştı. Bu, sadece bölge için değil, ABD için de tehdit kabul ediliyordu. Kaldı ki, K.Kore de, açıkça ABD’yi vurabilecek imkân ve kabiliyete eriştiğini ifade ediyordu. Ve K.Kore, bu faaliyetleri nedeniyle BM yaptırımları altındaydı. Yaptırımların arkasında ABD vardı ve ABD, yaptırımların en büyük destekçisi idi. K.Kore, üzerinde artan baskılar sonrasında, belli koşullarla nükleer programının sonlandırılmasını öngören bir görüşme sürecini kabul etmiş, G. Kore ve ABD ile görüşmelere başlamıştı. Hatta K.Kore Devlet Başkanı Kim, Singapur’da ABD Başkanı Trump ile bir araya bile gelmişti.

Görüşme süreci bu mecrada devam eder ve Çin’in daha sonra sürece dâhil olacağı öngörülür iken;  G.Kore’nin görüşmelere ilişkin yaklaşımda bir değişiklik olmuş, şimdi, hem görüşmelerde iki Kore arasında kalıcı bir barış anlaşmasının yapılması, hem de Çin’in bu anlaşmanın görüşmelerine katılması öne çıkmış gözüküyor. Bu suretle, 1953’te imzalanmış ve bugüne kadar gelmiş olan “ateşkes” anlaşmasının yerine kalıcı bir barış anlaşmasının yapılması ve bu suretle Kore Savaşının “hukuken” sonlandırılması ihtimali belirmiştir.

Başlamış devam eden görüşme sürecinin böyle bir mecraya kaymasının ABD tarafından kabulü güçtür. Çünkü bu, her şeyden önce, ABD’nin, başlattığı görüşmeleri mecrasında tutamamış olduğu algısına yol açacaktır ki; bunun uluslararası ilişkilerdeki anlamı, güç kaybı, eski gücünün uzağında olma demektir. Bu takdirde, ABD’nin G.Kore’de askeri varlık bulundurmasına ve bu ülkeye Yüksek İrtifa Hava Savunma Sistemi (THAAD) satmasına (konuşlandırmasına) da gerek kalmayacaktır. ABD’nin bu durumu, bölgede Çin karşısında ABD’ye “yaslanmış”, başta Japonya olmak üzere diğer bölge ülkelerinin ABD ile olan ilişkilerine de yansıyacaktır. ABD’nin bölgedeki müttefikleri ile olan ilişkileri gerileyecektir. Hatta ABD, eğer kalıcı barış anlaşmasına karşı çıkarsa, BM ile de karşı karşıya gelebilecektir.

Çin açısından ise, bunların tam tersi bir durum söz konusu olacaktır. Her şeyden önce ABD’nin Çin’i çevreleme politikası yara almış ve etkisini kaybetmiş olacaktır. Bölge ülkeleri, artık ABD’ye fazla güvenemeyecekleri için, Çin’i daha az rahatsız edebilecekler ve/veya yüzlerini Çin’e dönebileceklerdir. BM, Çin ile daha uyumlu bir duruş sergileyebilecek ve bu, Çin’e nüfuz alanını genişletme imkânını ve fırsatını verecektir.

Rusya ve Japonya, bu mecra değişikliğinin seyrine bağlı olarak,  öne çıkabilecek aktörler olarak gözükmektedir. Çünkü böyle bir değişimin, en çok bu iki ülkeyi olumsuz etkilemesi beklenmektedir. Rusya, Kore Savaşının taraflarından biri olduğu için, eğer Kore Savaşını resmen son erdirecek kalıcı bir anlaşma yapılacak ise bu anlaşmanın görüşmelerine katılması ve çıkacak anlaşmaya taraf olması gereken ülkelerden biridir. Çin’in Asya’nın doğusunda bu denli güçlenmesi Rusya’nın işine gelen bir durum olarak görülmediği için, Rusya’nın kalıcı barış anlaşmasının müzakerelerine katılması, söz konusu değişimin seyrini etkileme potansiyeli yüksek bir durumdur. Bu noktada ve bağlamda, Rusya Devlet Başkanı Putin ile ABD Başkanı Trump’ın geçtiğimiz haftalarda Helsinki’de bir araya gelmeleri oldukça anlamlı bulunmaktadır. Keza son günlerde Batı medyasında karşılaşılan, K.Kore’nin nükleer faaliyetlerini durdurmadığı sürdürdüğü yolundaki haberler de, yine bu bağlamda oldukça anlamlı bulunmaktadır.

Japonya’nın, genelde bölgede, özelde ise Çin ile, ciddi sorunları vardır. İkinci Dünya Savaşı yıllarına kadar gelen Asya’nın bu bölgesindeki Japon işgallerinin acı hatıraları, son dönemde sanki sistemli bir şekilde canlanmış gözükmektedir. Bu, Japonya için potansiyel bir tehdit niteliğini taşımaktadır. Japonya ile Çin arasında, Doğu Çin Denizi Anlaşmazlığı vardır. Çin’in hava savunma bölgesi ihdası, Japonya’nın Tayvan’ı kendi savunmasının bir parçası olarak görmesi, taraflar arasında öne çıkmış diğer ciddi anlaşmazlık konularındandır. Bu sorunlar, Japonya’yı ABD’ye itmiş iken, ABD’nin bölgede askeri varlık bulundurmasının gerekçesinin ortadan kalkması, dolaylı olarak Japonya’ya olumsuz olarak yansıyacaktır. Japonya’ya bakarken, ayrıca şunları da görmek gerekir. (i) Eğer iki Kore kalıcı bir barış anlaşması yaparsa, bu, ABD’nin bölgedeki (Japonya’daki) askeri varlığının açıkça Çin ile ilişkilendirilmesine yol açacaktır ki; bunun, hem Japonya’ya, hem de ABD’ye ciddi olumsuz yansımaları olabilecektir. (ii) Eğer iki Kore arasındaki kalıcı barış anlaşmasının iki Kore’nin “birleşmesinin” önünü açacağı kabul edilir ise; bu birleşme, Asya’nın doğusundaki dengelerin Japonya’nın aleyhine değişmesi ve Japonya’ya yönelik potansiyel tehdidin artması anlamlarına gelebilecektir.

G.Kore’nin söz konusu görüşmelere dair yaklaşımındaki değişme de dâhil, yukarıdan belirtilen değişmelerin ve bunlara bağlı muhtemel durumların hepsinin temelinde, Başkan Trump ile birlikte iyice su yüzüne çıkmış ABD’deki güç kaybı vardır. ABD’deki güç kaybı yeni ortaya çıkmış değil. Bu, Hindistan-Çin ilişkilerinin son aylardaki görünümünden çıkarılabiliyor. Keza bu işaret, ABD’nin önde gelen bazı Avrupa ülkeleri, AB ve NATO ile olan güncel olumsuz ilişkilerinden de çıkarılabilmektedir.

ABD’deki güç kaybı sıra dışı, anormal ya da beklenmeyen bir durum da değil. Kısa veya uzun, devletlerin de bir ömrü vardır. Doğarlar, büyürler ve ölürler. Bunun için tarihe bakmak yeterlidir. Önemli olan, ABD’deki bu değişimin etkileri, sonuçları, bunların kontrol edilebilmesidir. Çünkü ABD güç kaybettikçe, ABD’ye göre (ABD etrafında) şekillenmiş küresel ve bölgesel yapılanmalar da, aynı oran da bundan olumsuz şekilde etkilenecek ve ortaya “boşluklar” çıkacaktır.

Eğer ortaya çıkacak boşluklar Çin tarafından doldurulmaz ise, “kaosa” kapı aralanmış olunacaktır. Belki Çin nedeniyle Asya’nın bu kesimindeki boşluğun bir kaosa yol açma ihtimali zayıftır. Ancak ABD’deki güç kaybına bağlı boşlukların Dünyanın başka yerlerinde (örneğin Ortadoğu’da) kaosa kapı aralama potansiyeli yüksek görülmektedir.

Sovyetlerin 1991’deki çöküşü ile ortaya çıkan boşluğun yeni bir Dünya düzeni ile doldurulamadığı ve boşluğun Dünyada düzensizliğe yol açtığı bugün artık çok belli ve ABD’deki güç kaybının bir “çöküşe” dönüşme ihtimali yok varsayılamaz iken, Dünya, 1991’den 30-40 yıl sonra yeni bir çöküşü kaldıramayacaktır. Yani ABD’nin çöküşünün yol açabileceği “düzensizliğin” daha ağır (ciddi) olacağı tahmin edilmektedir.

osmetoz/ascmer, www.acmer.org, 06 Ağustos 2018.

[i] https://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2158369/china-may-seek-end-us-military-presence-korean?utm_source=emarsys&utm_medium=email&utm_content=20180806&utm_campaign=scmp_today&aid=190131336&sc_src=email_2314018&sc_llid=50292&sc_lid=153856664&sc_uid=Qc2KmijIx5&utm_source=emarsys&utm_medium=email, 06 Ağustos 2018.


ABD KATAR’DA TALİBAN İLE “NİYE” VE “NEYİ” GÖRÜŞÜYOR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Bu hafta Katar’da gerçekleşmesi beklenen Afganistan konusundaki ABD-Taliban görüşmesi yapılamamış, ertelenmiş… Bu gelişme, “yalpalama” olarak yorumlanıyor[i]. Ancak ertelemenin, görüşmenin katılımcı listesi ve gündemi ile ilgili bir anlaşmazlıktan ileri gelmediği; sorunun, barışı sağlamaya dair bu girişimin zamanlaması olduğu ifade ediliyor. Deniliyor ki, tarafların Afganistan’da barışı sağalama isteğinden şüphe duyulmamaktadır. Bu görüşe

ÇİN’E BAKARKEN BUNU DA GÖRMEK GEREKMEZ Mİ?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Bu çalışmanın konusu, Çin hakkında dikkatimi çeken, gelecek adına anlamlı bulduğum bir makaledir[i]. Makalenin çıkış noktası, Çin’in “açık sözlü ve reformist” Maliye Bakanı Lou Jiwei’nin görev yerinin değiştirilmesi, daha alt seviyede bir göreve getirilmesi… Bu görev yeri değişikliği; önceki Maliye Bakanlarının görevden ayrılma yaşları ve görev süreleri ile karşılaştırılıyor, bunlarla

SUDAN ÜZERİNDEN EŞ ZAMANLI İKİ FARKLI KÜRESEL EĞİLİM

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Bugün itibarıyla, ülkelerin yönetimi konusunda, Dünyanın eş zamanlı iki farklı eğilimin etkisinde olduğu gözüküyor. Birincisi evrensel hale gelmiş Batılı değerlerin bayraktarlığını yapan ABD’de, Başkan Trump ile görülmeye başlanan, evrensel demokrasiden ve hukuktan uzaklaşma eğilimi (uluslararası hukuku açıkça yok varsayma ve uluslararası kurumlara sırtını dönme eğilimi); aynı şekilde küresel hegemonik güç

ABD NE İLE UĞRAŞIYOR, TÜRKİYE NE İLE!…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Hudson Institute uzmanları, geçtiğimiz günlerde, Washington’da, IŞİD sonrası Irak’ın ve Suriye’nin geleceğini masaya yatırmış[i]… Bu etkinlikte öne çıkan görüşlerden bazıları şunlar: – IŞİD’ın yenilmesi ile iş bitmiş olmuyor. Sorun devam ediyor. – ABD, İran’ın Irak’taki ve Suriye’deki yükselişine kör gözle bakmıştır. – ABD, Sünni Arap müttefikleriyle yakın çalışmalıdır. – Rusya’nın

ABD’NİN İRAN DEVRİM MUHAFIZLARINI TERÖR ÖRGÜTLERİ LİSTESİNE DÂHİL ETMESİ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk ABD Başkanı Trump, İran Devrim Muhafızları Komutanlığı’nı uluslararası terör örgütleri listesine dâhil eden kararı imzalamış… Karar, önümüzdeki haftadan itibaren uygulanmaya başlanacakmış[i]… ABD’nin; bu karar sonrasında, uluslararası terörizmle mücadeleye, özellikle terörizmin finansmanının önlenmesine dair mevcut uluslararası düzenlemelere dayandıracağı yaptırımları devreye sokacağı ifade ediliyor. Buna bağlı olarak kararın akla gelen ilk sonucu,

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.