ABD KATAR’DA TALİBAN İLE “NİYE” VE “NEYİ” GÖRÜŞÜYOR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Bu hafta Katar’da gerçekleşmesi beklenen Afganistan konusundaki ABD-Taliban görüşmesi yapılamamış, ertelenmiş… Bu gelişme, “yalpalama” olarak yorumlanıyor[i]. Ancak ertelemenin, görüşmenin katılımcı listesi ve gündemi ile ilgili bir anlaşmazlıktan ileri gelmediği; sorunun, barışı sağlamaya dair bu girişimin zamanlaması olduğu ifade ediliyor.

Deniliyor ki, tarafların Afganistan’da barışı sağalama isteğinden şüphe duyulmamaktadır. Bu görüşe belki Taliban açısından iştirak edilebilir. Fakat ABD açısından aynı şeyi söylemek bana güç gelmektedir. Çünkü Afganistan’a barış gelmesi demek, ABD’nin Afganistan’daki varlığına ihtiyaç duyulmaması, dolayısıyla Afganistan’ı terk etmek zorunda kalması demektir. Peki, ABD, bugün ve görünür gelecek itibarıyla, Afganistan’ı terk edebilir mi?

Edeceğin düşünemiyorum. Nedeni, ABD’nin Çin ile rekabet içinde olması ve Çin’i çevreleme politikası izlemesi; bu bağlamda, Afganistan’ın jeopolitiğinin ABD için çok daha değerli hale gelmiş olmasıdır.  Haritaya bakılırsa, Afganistan’ın; Wakhan Koridoru üzerinden Çin’e, Çin’in en sorunlu bölgesi olan Sincan-Uygur Özerk Bölgesine açıldığı, İran’a ve Pakistan’a komşu olduğu görülür. Çin, İran ve Pakistan ile olan güncel ilişkileri hatırlandığında, ABD’nin, böyle bir jeopolitiğe sahip Afganistan’dan vazgeçebileceğini düşünmek ne kadar gerçekçi olacaktır? ABD için sorun, Afganistan’da ve Afganistan ile ilgili olarak uluslararası kamuoyu nezdinde, bir anlamda “tükenmiş” olması ve bu tükenmişliğin askeri, politik ve ekonomik maliyetinin geçen her gün kendisi için artmasıdır. Taliban ile yaptığı görüşmeler, ABD’ye, bu güçlüklerin üstesinden gelme imkânı ve fırsatı sunmaktadır.

Gerçekçi olarak bakıldığında; Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin, ABD’nin Afganistan’dan ayrılmak istediği algısına yol açmak suretiyle, Afganistan’daki ve Afganistan konusunda Dünyadaki ABD’ye yönelik karşıtlığı (ABD’nin Afganistan’daki varlığını sorgulama eğilimindeki güçlenmeyi) aşağıya çekme işlevini yerini getirdiği değerlendirmesine ulaşılmaktadır. Görüşme; ABD’nin Afganistan’da barış için çaba harcadığı algısını doğurmaktadır ki; bu algının, Afganistan’da barış için ABD’nin kalması gerektiği şeklinde yine ABD lehine ikinci bir algının oluşumuna zemin oluşturduğu düşünülmektedir.

Onun içindir ki, ABD’nin Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin amacına ulaşmasını, yani bu görüşmelerin Afganistan’a barış getirmesini beklememek gerekir. Görüşmeler bir-iki olumlu geçse de, bunların arkasında muhakkak bir sorun çıkacak, görüşmeler bu suretle adeta “kör-topal” olarak sürüp gidecektir.

Peki, Katar’daki ABD-Taliban görüşmeleri böyle ise, bundan ne sonuçlar çıkarılabilir?

Bu bağlamda ve yukarıdaki mülahazalar ışığında akla gelen ilk husus, Afganistan için, “barış” olgusunun çekiciliğinin istismar edildiği, kullanıldığıdır ki; bu da, ABD’nin içini doldurduğu demokrasi ve özgürlük rüzgarının uğradığı Suriye’nin bugün içinde bulunduğu durumu çağrıştırmaktadır. 2011’den bu yana Afganistan’da olmasına rağmen bu ülkeye bugüne kadar barış getirememiş ABD, şimdi Taliban ile görüşerek barış getirecek!… Ne kadar samimi ve gerçekçi bulunabilir?

İkinci olarak akla gelen; “barış” olgusu gibi, Taliban’ın da ABD tarafından istismar edildiği, yani kullanılmış olabileceği hususudur.

Üçüncü olarak akla gelen; ikincinin tam tersi, Katar’daki görüşmelerin gerçekte ABD’nin Taliban’ı Çin’e karşı kullanma çabası olarak görülebileceği hususudur. Yani “Afganistan’a barış” getirme amacına yönelik olduğu bilinen Katar’daki görüşmelerin asıl konusu Çin olabilir; ABD ve Taliban, Katar’da Afganistan’dan çok Çin’i görüşüyor olabilirler. Ve bu ihtimal zayıf görülmemektedir. Hatta Katar’daki görüşmelerde, ABD’nin ve Taliban’ın Çin üzerinden bir pazarlık içinde olabileceği bile düşünülebilir. ABD, “ben sana Afganistan’ı bırakayım, biraz barış olsun, sen de Çin konusunda benim istediklerimi yap” şeklinde özetlenebilecek bir yaklaşım için de, Katar’da Taliban ile pazarlık içinde olabilir. Bu noktada Sünni İslam kimliğinin Taliban’ın ve Çin’in Sincan-Uygur Özerk Bölgesindeki Müslüman Uygur Türklerinin ortak paydası olduğunu ve bunun Çin karşısında ABD’ye oldukça çekici geleceğini, “Sürgündeki Doğu Türkistan Hükümeti”nin ABD kurulu olduğunu, son dönemde bütün Dünyada aynı zamanda görülen Müslüman Uygur Türklerinin Çin’i protesto eylemlerini hatırlamak uygun olacaktır.

ABD’nin Taliban’ı kullandığı ve bu kullanımda Çin boyutunun ağırlıkla bir yere sahip olduğu düşüncesini zihnimden uzaklaştırmakta zorlandığımı ifade etmeliyim.

Dördüncü olarak akla gelen de; Katar’ın niye bu işlerin içinde olduğu hususudur. Yukarıdaki mülahazalara bağlı olarak, Katar ile ilgili şu sorular öne çıkıyor: Katar, niçin (i) ABD’nin Taliban’ı istismar etmesine ev sahipliği yapmakta, (ii) kendisini ABD’ye “kullandırtmakta” ve (iii) bu görüşmeler üzerinden gerçekte Çin’i karşısına aldığını görememektedir? Ancak bu soruları sorarken, Katar gibi çok küçük bir ülkenin “bilgiye” çok değer verdiğini ve ciddi yatırımlar yaptığını, bunun kendisine uluslararası ilişkilerinde önde olmayı sağladığını da ifade etmem gerekir. Yani Katar açısından, bu soruların gerçekçi ve rasyonel cevaplarının olduğunu varsaymak durumundayım. Bu varsayımlar, bu çalışmanın konusu dışında görüldüğü için, burada ele alınmamıştır.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 20 Nisan 2019.

[i]https://mail.yahoo.com/d/folders/1/messages/32010?guce_referrer=aHR0cHM6Ly9sb2dpbi55YWhvby5jb20v&guce_referrer_sig=AQAAACJMHnIAmquElW_wLo9eP8_8t-67ZgS3cni7H1DEOpmlVw9IN8xAlHt8KryeMxMUIMgp4GjBdtreeEy4TuRDI0eLzwrPkcboWwJAjXSihPD44uQ9oPW5BtUPkBqIyHas1KSCinc9K2HhXOHpjDbUSs-_SW03AaJIcu2jBm8yw7bQ, The Hill, Overnight Defense, 20.4.19.

 


ÇİN İRAN-ABD GERGİNLİĞİNİN NERESİNDE?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı ABD-İran gerginliği tırmanıyor gözüküyor. İran’ı çevreleyen ABD askeri varlığı çok belirgin iken; ABD, Hürmüz Boğazı’nı kullanan petrol ve doğal gaz tankerleri ile ilgili son olayları öne sürerek, şimdi de Hürmüz Boğazı’nda ve boğazın iki yanındaki Basra ve Umman Körfezlerinde ulaşım güvenliğini sağlamak için kendisi liderliğinde çok uluslu bir

ÇİNLİ AMİRAL KİME NİYE NE DEDİ?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Çin Askeri Bilimler Akademisi Başkan Yardımcısı Tuğamiral Lou Yuan; Shenzhen’de, Çin-ABD ilişkilerinin mevcut durumu hakkında yaptığı konuşmada, Doğu Çin Denizi ile Güney Çin Denizi’nde devam eden anlaşmazlıkların, ABD’ye ait iki uçak gemisinin batırılması suretiyle çözülebileceğini söylemiş[i]… Amiral’in konuşmasındaki tek dikkat çekici husus bu değil. Amiral, Çin-ABD ticaret savaşının

ABD TEMSİLCİLER MECLİSİ’NİN NDAA’DA YAPTIĞI DEĞİŞİKLİKLER VE ÇAĞRIŞIMLARI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası (National Defense Authorization Act-NDAA) tasarısı, ABD Temsilciler Meclisi’nde değişiklikler ile onaylanmıştır. Tasarının kanunlaşabilmesi için, ABD mevzuatına göre, Senato’dan da geçmesi ve Başkan tarafından imzalanması gerekmektedir. Yani NDAA’nın yürürlüğe girebilmesinin önünde daha uzun bir süreç bulunmaktadır. Böyle olmasına rağmen, Temsilciler Meclisi’nin onay verdiği tasarıdaki değişiklikler,

BAŞKAN TRUMP NASIL GÖRÜLÜYOR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı ABD’nin muttali olabildiğim dış politikaya ilişkin güncel tasarrufları ışığında, Başkan Trump hakkında “Başkan Trump: Nereden Nereye?” başlıklı kısa bir yazı yazdıktan hemen sonra, aynı konuda ama benim yazımdan farklı bir yazı ile karşılaştım. Steven Met, “How to Fix the Flaws in Trump’s Approach to U.S. National Security” başlıklı

RUSYA VE MENA BÖLGESİ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı CSS (Center for Security Studies), Rusya’nın MENA (Middle East and North Africa) bölgesi ile olan güncel ilişkilerini ele alan bir analiz[i] yayınlamıştır. Analizin başlığında “Arap Dünyası” geçmiş olsa da, Ortadoğu’da Arap olmayan ülkeler olması nedeniyle, burada “MENA bölgesi” ifadesinin kullanılması tercih edilmiştir.

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.