ABD KATAR’DA TALİBAN İLE “NİYE” VE “NEYİ” GÖRÜŞÜYOR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Bu hafta Katar’da gerçekleşmesi beklenen Afganistan konusundaki ABD-Taliban görüşmesi yapılamamış, ertelenmiş… Bu gelişme, “yalpalama” olarak yorumlanıyor[i]. Ancak ertelemenin, görüşmenin katılımcı listesi ve gündemi ile ilgili bir anlaşmazlıktan ileri gelmediği; sorunun, barışı sağlamaya dair bu girişimin zamanlaması olduğu ifade ediliyor.

Deniliyor ki, tarafların Afganistan’da barışı sağalama isteğinden şüphe duyulmamaktadır. Bu görüşe belki Taliban açısından iştirak edilebilir. Fakat ABD açısından aynı şeyi söylemek bana güç gelmektedir. Çünkü Afganistan’a barış gelmesi demek, ABD’nin Afganistan’daki varlığına ihtiyaç duyulmaması, dolayısıyla Afganistan’ı terk etmek zorunda kalması demektir. Peki, ABD, bugün ve görünür gelecek itibarıyla, Afganistan’ı terk edebilir mi?

Edeceğin düşünemiyorum. Nedeni, ABD’nin Çin ile rekabet içinde olması ve Çin’i çevreleme politikası izlemesi; bu bağlamda, Afganistan’ın jeopolitiğinin ABD için çok daha değerli hale gelmiş olmasıdır.  Haritaya bakılırsa, Afganistan’ın; Wakhan Koridoru üzerinden Çin’e, Çin’in en sorunlu bölgesi olan Sincan-Uygur Özerk Bölgesine açıldığı, İran’a ve Pakistan’a komşu olduğu görülür. Çin, İran ve Pakistan ile olan güncel ilişkileri hatırlandığında, ABD’nin, böyle bir jeopolitiğe sahip Afganistan’dan vazgeçebileceğini düşünmek ne kadar gerçekçi olacaktır? ABD için sorun, Afganistan’da ve Afganistan ile ilgili olarak uluslararası kamuoyu nezdinde, bir anlamda “tükenmiş” olması ve bu tükenmişliğin askeri, politik ve ekonomik maliyetinin geçen her gün kendisi için artmasıdır. Taliban ile yaptığı görüşmeler, ABD’ye, bu güçlüklerin üstesinden gelme imkânı ve fırsatı sunmaktadır.

Gerçekçi olarak bakıldığında; Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin, ABD’nin Afganistan’dan ayrılmak istediği algısına yol açmak suretiyle, Afganistan’daki ve Afganistan konusunda Dünyadaki ABD’ye yönelik karşıtlığı (ABD’nin Afganistan’daki varlığını sorgulama eğilimindeki güçlenmeyi) aşağıya çekme işlevini yerini getirdiği değerlendirmesine ulaşılmaktadır. Görüşme; ABD’nin Afganistan’da barış için çaba harcadığı algısını doğurmaktadır ki; bu algının, Afganistan’da barış için ABD’nin kalması gerektiği şeklinde yine ABD lehine ikinci bir algının oluşumuna zemin oluşturduğu düşünülmektedir.

Onun içindir ki, ABD’nin Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin amacına ulaşmasını, yani bu görüşmelerin Afganistan’a barış getirmesini beklememek gerekir. Görüşmeler bir-iki olumlu geçse de, bunların arkasında muhakkak bir sorun çıkacak, görüşmeler bu suretle adeta “kör-topal” olarak sürüp gidecektir.

Peki, Katar’daki ABD-Taliban görüşmeleri böyle ise, bundan ne sonuçlar çıkarılabilir?

Bu bağlamda ve yukarıdaki mülahazalar ışığında akla gelen ilk husus, Afganistan için, “barış” olgusunun çekiciliğinin istismar edildiği, kullanıldığıdır ki; bu da, ABD’nin içini doldurduğu demokrasi ve özgürlük rüzgarının uğradığı Suriye’nin bugün içinde bulunduğu durumu çağrıştırmaktadır. 2011’den bu yana Afganistan’da olmasına rağmen bu ülkeye bugüne kadar barış getirememiş ABD, şimdi Taliban ile görüşerek barış getirecek!… Ne kadar samimi ve gerçekçi bulunabilir?

İkinci olarak akla gelen; “barış” olgusu gibi, Taliban’ın da ABD tarafından istismar edildiği, yani kullanılmış olabileceği hususudur.

Üçüncü olarak akla gelen; ikincinin tam tersi, Katar’daki görüşmelerin gerçekte ABD’nin Taliban’ı Çin’e karşı kullanma çabası olarak görülebileceği hususudur. Yani “Afganistan’a barış” getirme amacına yönelik olduğu bilinen Katar’daki görüşmelerin asıl konusu Çin olabilir; ABD ve Taliban, Katar’da Afganistan’dan çok Çin’i görüşüyor olabilirler. Ve bu ihtimal zayıf görülmemektedir. Hatta Katar’daki görüşmelerde, ABD’nin ve Taliban’ın Çin üzerinden bir pazarlık içinde olabileceği bile düşünülebilir. ABD, “ben sana Afganistan’ı bırakayım, biraz barış olsun, sen de Çin konusunda benim istediklerimi yap” şeklinde özetlenebilecek bir yaklaşım için de, Katar’da Taliban ile pazarlık içinde olabilir. Bu noktada Sünni İslam kimliğinin Taliban’ın ve Çin’in Sincan-Uygur Özerk Bölgesindeki Müslüman Uygur Türklerinin ortak paydası olduğunu ve bunun Çin karşısında ABD’ye oldukça çekici geleceğini, “Sürgündeki Doğu Türkistan Hükümeti”nin ABD kurulu olduğunu, son dönemde bütün Dünyada aynı zamanda görülen Müslüman Uygur Türklerinin Çin’i protesto eylemlerini hatırlamak uygun olacaktır.

ABD’nin Taliban’ı kullandığı ve bu kullanımda Çin boyutunun ağırlıkla bir yere sahip olduğu düşüncesini zihnimden uzaklaştırmakta zorlandığımı ifade etmeliyim.

Dördüncü olarak akla gelen de; Katar’ın niye bu işlerin içinde olduğu hususudur. Yukarıdaki mülahazalara bağlı olarak, Katar ile ilgili şu sorular öne çıkıyor: Katar, niçin (i) ABD’nin Taliban’ı istismar etmesine ev sahipliği yapmakta, (ii) kendisini ABD’ye “kullandırtmakta” ve (iii) bu görüşmeler üzerinden gerçekte Çin’i karşısına aldığını görememektedir? Ancak bu soruları sorarken, Katar gibi çok küçük bir ülkenin “bilgiye” çok değer verdiğini ve ciddi yatırımlar yaptığını, bunun kendisine uluslararası ilişkilerinde önde olmayı sağladığını da ifade etmem gerekir. Yani Katar açısından, bu soruların gerçekçi ve rasyonel cevaplarının olduğunu varsaymak durumundayım. Bu varsayımlar, bu çalışmanın konusu dışında görüldüğü için, burada ele alınmamıştır.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 20 Nisan 2019.

[i]https://mail.yahoo.com/d/folders/1/messages/32010?guce_referrer=aHR0cHM6Ly9sb2dpbi55YWhvby5jb20v&guce_referrer_sig=AQAAACJMHnIAmquElW_wLo9eP8_8t-67ZgS3cni7H1DEOpmlVw9IN8xAlHt8KryeMxMUIMgp4GjBdtreeEy4TuRDI0eLzwrPkcboWwJAjXSihPD44uQ9oPW5BtUPkBqIyHas1KSCinc9K2HhXOHpjDbUSs-_SW03AaJIcu2jBm8yw7bQ, The Hill, Overnight Defense, 20.4.19.

 


Şİİ MİLİSLER İRAN’A NİYE DÖNÜYOR OLABİLİR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk World Politics Review (WPR)’de yer alan kısa bir analizde[i], İran destekli Şii milislerin Suriye’den geri dönüşlerinin ABD’nin stratejisini nasıl etkilediği ele alınmıştır. Analizde ağırlıklı olarak, Suriye’den dönen Afgan Hazara’lardan oluşan Şii milisler üzerinde durulmuştur. Ancak İran’a geri dönüşlerin, sadece bunlarla sınırlı olmadığı; Irak’tan, Suriye’den ve Lübnan’dan da Şii milis dönüşleri

BİR SEÇİM BAŞARISI İÇİN GÖNDERİLEN TEBRİK MESAJININ ÇAĞRIŞIMLARI

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Hindistan’da seçim sona erdi. Başbakan Narendra Modi ve partisi Bharatiya Janata Partisi (BJP) Parlamentodaki konumlarını güçlendirmiş olarak seçimden çıktılar. Pakistan Başbakanı İmran Han, Hindistan Başbakanı Narendra Modi’ye tebrik mesajı gönderiyor[i]: “Güney Asya’da barış, ilerleme ve refah yolunda birlikte çalışmayı dört gözle bekliyorum.” Cevap olumlu oluyor.

İRAN KONUSU ABD’DE DEVLETİN ZİRVESİNİ KARIŞTIRMIŞ GÖZÜKÜYOR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran ile gerginlik, ABD’de devletin tepesinde ciddi tartışmalara ve iddialara yol açmış gözüküyor. Temsilciler Meclisi’nde, Başkan Trump’ın savaş kararı alma yetkisinin bulunmadığı, bu yetkinin sadece Kongre’ye ait olduğu; ancak, eğer Başkan Trump “görevden alınma” konusunda köşeye sıkışırsa, bir oldu-bitti ile ABD’yi İran ile savaşa sürükleyebileceği ileri sürülüyor. Temsilciler Meclisi üyelerince

ABD İLE İRAN ARASINDA SICAK ÇATIŞMA İHTİMALİ VE TÜRKİYE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, daha yeni ifade etmiş; yaşananlara rağmen, ABD ile İran arasında çatışma olmayacağı görüşündeyim demiş. Bu ifade, elbette ki, değerlidir. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani de, İran’ın “mantıklı” olduğu ve iyi bir “müzakereci” olduğunu açıklamış.  Rusya Devlet Başkanı Putin, Soçi’de ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’yu kabul etmesi

GÜNCEL İRAN-ABD İLİŞKİLERİ SORGULANMAYA MUHTAÇTIR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, geçtiğimiz Cumartesi (11 Mayıs 2019) günü, İran’ın resmi haber ajansı IRNA üzerinden, İran’daki siyasal muhaliflere seslenmiş; ülkenin 1980-1988 yılları arasında yaşanan İran-Irak Savaşından daha olumsuz koşullar altında bulunduğuna işaret ederek birlik çağrısında bulunmuş ve İran’ın “benzeri görülmemiş” bir ABD baskısı ile karşı karşıya bulunduğunu belirtmiştir[i]. Ruhani;

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel/Fax: +90 312 235 1841

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.