ABD KATAR’DA TALİBAN İLE “NİYE” VE “NEYİ” GÖRÜŞÜYOR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

Bu hafta Katar’da gerçekleşmesi beklenen Afganistan konusundaki ABD-Taliban görüşmesi yapılamamış, ertelenmiş… Bu gelişme, “yalpalama” olarak yorumlanıyor[i]. Ancak ertelemenin, görüşmenin katılımcı listesi ve gündemi ile ilgili bir anlaşmazlıktan ileri gelmediği; sorunun, barışı sağlamaya dair bu girişimin zamanlaması olduğu ifade ediliyor.

Deniliyor ki, tarafların Afganistan’da barışı sağalama isteğinden şüphe duyulmamaktadır. Bu görüşe belki Taliban açısından iştirak edilebilir. Fakat ABD açısından aynı şeyi söylemek bana güç gelmektedir. Çünkü Afganistan’a barış gelmesi demek, ABD’nin Afganistan’daki varlığına ihtiyaç duyulmaması, dolayısıyla Afganistan’ı terk etmek zorunda kalması demektir. Peki, ABD, bugün ve görünür gelecek itibarıyla, Afganistan’ı terk edebilir mi?

Edeceğin düşünemiyorum. Nedeni, ABD’nin Çin ile rekabet içinde olması ve Çin’i çevreleme politikası izlemesi; bu bağlamda, Afganistan’ın jeopolitiğinin ABD için çok daha değerli hale gelmiş olmasıdır.  Haritaya bakılırsa, Afganistan’ın; Wakhan Koridoru üzerinden Çin’e, Çin’in en sorunlu bölgesi olan Sincan-Uygur Özerk Bölgesine açıldığı, İran’a ve Pakistan’a komşu olduğu görülür. Çin, İran ve Pakistan ile olan güncel ilişkileri hatırlandığında, ABD’nin, böyle bir jeopolitiğe sahip Afganistan’dan vazgeçebileceğini düşünmek ne kadar gerçekçi olacaktır? ABD için sorun, Afganistan’da ve Afganistan ile ilgili olarak uluslararası kamuoyu nezdinde, bir anlamda “tükenmiş” olması ve bu tükenmişliğin askeri, politik ve ekonomik maliyetinin geçen her gün kendisi için artmasıdır. Taliban ile yaptığı görüşmeler, ABD’ye, bu güçlüklerin üstesinden gelme imkânı ve fırsatı sunmaktadır.

Gerçekçi olarak bakıldığında; Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin, ABD’nin Afganistan’dan ayrılmak istediği algısına yol açmak suretiyle, Afganistan’daki ve Afganistan konusunda Dünyadaki ABD’ye yönelik karşıtlığı (ABD’nin Afganistan’daki varlığını sorgulama eğilimindeki güçlenmeyi) aşağıya çekme işlevini yerini getirdiği değerlendirmesine ulaşılmaktadır. Görüşme; ABD’nin Afganistan’da barış için çaba harcadığı algısını doğurmaktadır ki; bu algının, Afganistan’da barış için ABD’nin kalması gerektiği şeklinde yine ABD lehine ikinci bir algının oluşumuna zemin oluşturduğu düşünülmektedir.

Onun içindir ki, ABD’nin Taliban ile Katar’da yaptığı görüşmelerin amacına ulaşmasını, yani bu görüşmelerin Afganistan’a barış getirmesini beklememek gerekir. Görüşmeler bir-iki olumlu geçse de, bunların arkasında muhakkak bir sorun çıkacak, görüşmeler bu suretle adeta “kör-topal” olarak sürüp gidecektir.

Peki, Katar’daki ABD-Taliban görüşmeleri böyle ise, bundan ne sonuçlar çıkarılabilir?

Bu bağlamda ve yukarıdaki mülahazalar ışığında akla gelen ilk husus, Afganistan için, “barış” olgusunun çekiciliğinin istismar edildiği, kullanıldığıdır ki; bu da, ABD’nin içini doldurduğu demokrasi ve özgürlük rüzgarının uğradığı Suriye’nin bugün içinde bulunduğu durumu çağrıştırmaktadır. 2011’den bu yana Afganistan’da olmasına rağmen bu ülkeye bugüne kadar barış getirememiş ABD, şimdi Taliban ile görüşerek barış getirecek!… Ne kadar samimi ve gerçekçi bulunabilir?

İkinci olarak akla gelen; “barış” olgusu gibi, Taliban’ın da ABD tarafından istismar edildiği, yani kullanılmış olabileceği hususudur.

Üçüncü olarak akla gelen; ikincinin tam tersi, Katar’daki görüşmelerin gerçekte ABD’nin Taliban’ı Çin’e karşı kullanma çabası olarak görülebileceği hususudur. Yani “Afganistan’a barış” getirme amacına yönelik olduğu bilinen Katar’daki görüşmelerin asıl konusu Çin olabilir; ABD ve Taliban, Katar’da Afganistan’dan çok Çin’i görüşüyor olabilirler. Ve bu ihtimal zayıf görülmemektedir. Hatta Katar’daki görüşmelerde, ABD’nin ve Taliban’ın Çin üzerinden bir pazarlık içinde olabileceği bile düşünülebilir. ABD, “ben sana Afganistan’ı bırakayım, biraz barış olsun, sen de Çin konusunda benim istediklerimi yap” şeklinde özetlenebilecek bir yaklaşım için de, Katar’da Taliban ile pazarlık içinde olabilir. Bu noktada Sünni İslam kimliğinin Taliban’ın ve Çin’in Sincan-Uygur Özerk Bölgesindeki Müslüman Uygur Türklerinin ortak paydası olduğunu ve bunun Çin karşısında ABD’ye oldukça çekici geleceğini, “Sürgündeki Doğu Türkistan Hükümeti”nin ABD kurulu olduğunu, son dönemde bütün Dünyada aynı zamanda görülen Müslüman Uygur Türklerinin Çin’i protesto eylemlerini hatırlamak uygun olacaktır.

ABD’nin Taliban’ı kullandığı ve bu kullanımda Çin boyutunun ağırlıkla bir yere sahip olduğu düşüncesini zihnimden uzaklaştırmakta zorlandığımı ifade etmeliyim.

Dördüncü olarak akla gelen de; Katar’ın niye bu işlerin içinde olduğu hususudur. Yukarıdaki mülahazalara bağlı olarak, Katar ile ilgili şu sorular öne çıkıyor: Katar, niçin (i) ABD’nin Taliban’ı istismar etmesine ev sahipliği yapmakta, (ii) kendisini ABD’ye “kullandırtmakta” ve (iii) bu görüşmeler üzerinden gerçekte Çin’i karşısına aldığını görememektedir? Ancak bu soruları sorarken, Katar gibi çok küçük bir ülkenin “bilgiye” çok değer verdiğini ve ciddi yatırımlar yaptığını, bunun kendisine uluslararası ilişkilerinde önde olmayı sağladığını da ifade etmem gerekir. Yani Katar açısından, bu soruların gerçekçi ve rasyonel cevaplarının olduğunu varsaymak durumundayım. Bu varsayımlar, bu çalışmanın konusu dışında görüldüğü için, burada ele alınmamıştır.

osmetoz/ascmer, www.ascmer.org, 20 Nisan 2019.

[i]https://mail.yahoo.com/d/folders/1/messages/32010?guce_referrer=aHR0cHM6Ly9sb2dpbi55YWhvby5jb20v&guce_referrer_sig=AQAAACJMHnIAmquElW_wLo9eP8_8t-67ZgS3cni7H1DEOpmlVw9IN8xAlHt8KryeMxMUIMgp4GjBdtreeEy4TuRDI0eLzwrPkcboWwJAjXSihPD44uQ9oPW5BtUPkBqIyHas1KSCinc9K2HhXOHpjDbUSs-_SW03AaJIcu2jBm8yw7bQ, The Hill, Overnight Defense, 20.4.19.

 


PAKİSTAN’DAN İDLİB’E BİR DİZİ ÇAĞRIŞIM…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı ABD’li “The National İnterest”den, Çin’in Pakistan’ı aşağıladığına (sömürge muamelesi yaptığına) değinen ve Pakistan Başbakanı İmran Han’ı Pakistan halkı ile karşı karşıya getirme amacının güdüldüğü algısına yol açan (içeridiğinden böyle bir algı potansiyeli çıkarılabilen) ilginç bir makale[i]… ABD’nin, yeniden Pakistan ile yakınlaşma çabası içinde olduğu çağrışımına da yol açıyor…

GÜÇLÜ LİDER-GÜÇLÜ ÜLKE ÜZERİNE

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Her siyasal lider, yönettiği ülkenin güçlü olmasını ister. Ancak bir ülkenin güçlü olması, içeriden bakıldığında görülen güçten çok farklı bir şeydir. İçeriden bakıldığında görülen güç, görecelidir, subjektiftir, gerçekçi bakış ile fazla bir anlam taşımaz. Asıl güç, ülke, uluslararası ilişkiler sistemi ile birlikte mütalaa edildiğinde görülen güçtür. Siyasal liderler, bu son

ANKARA İÇİN SURİYE YAKLAŞIMINI GÖZDEN GEÇİRME VAKTİ GELMİŞTİR

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Şarku’l Avsat’a dayandırılan bir habere göre; Suriye Demokratik Güçleri (SDG)’nin siyasi kanadı Suriye Demokratik Meclisi’nin Yürütme Kurulu Başkanı İlham Ahmed, geçtiğimiz günlerde, Rusya’nın Suriye’deki Humeymim askeri üssünde, Rus heyeti ile görüşmüş.[i] SDG temsilcisi, bu görüşmenin ertesi gün de, Şam’a geçerek, Şam’da Suriye Ulusal Güvenlik (İstihbarat) Bürosu Başkanı Ali

İDLİB ÜZERİNE…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Geriye dönülüp 2011’de Suriye’de ortaya çıkan iç savaşın bugüne kadar olan seyri bir film şeridi gibi gözden geçirildiğinde, arkasındaki asıl amacın Kürtleri denize çıkışı olan müstakil bir devlete kavuşturmak olduğu görülebiliyor. İdlib, bu amaca ulaşılması bağlamında kritik önemi haiz, Suriye’nin kuzey batısında, Türkiye’nin Hatay iline komşu Suriye’ye ait

2019’DA TÜRK DIŞ POLİTİKASI VE DIŞ POLİTİKADA 2020 ÖNGÖRÜSÜ

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk, ASCMER Başkanı Türkiye, 2019 yılında, dış politikada, çözümlerin değil, sorunların bir parçası oldu. Sergilenen dış politika anlayışı ve uygulaması ile, daha sorunlu, soru işaretlerinin daha çok olduğu bir dış politika görünümü ortaya çıktı.

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel: +90 532 414 48 98

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.