ABD İRAN’A YÖNELİK YAPTIRIMLARI KALDIRIYORMUŞ…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk

İran’da geçtiğimiz 18 Haziran’da yapılan Cumhurbaşkanı seçiminin bir sonucu olarak, önümüzdeki Ağustos ayında Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ile birlikte görevi yeni yönetime bırakacak olan mevcut Dışişleri Bakanı Zarif, ABD’nin tüm yaptırımları kaldıracağını ifade etmiş… Dışişleri Bakanı Zarif’in İran Parlamentosu’na sunduğu raporda, Biden Yönetiminin İran’a yönelik neredeyse tüm ABD yaptırımlarını kaldırmayı kabul ettiği yer alıyormuş[i]..

Bu konu, esasen bir süredir dış basında yer alıyordu. Haberden öyle anlaşılıyor ki, geçen süre içerisinde, anlaşma konusundaki belirginlik daha da artmış… Fakat henüz ortada resmen ilan edilmiş bir anlaşma yok.

Bu gelişmenin önem arz eden yanı; İran-ABD anlaşmasının içeriğinde (perde arkasında) başka nelerin olduğu ve bu anlaşmanın Türkiye için ne anlama geldiği, gelebileceğidir.
Bilineceği üzere, İran’ın doğusunda Afganistan, batısında Türkiye var. Ve İran bölgedeki Kürt sorunu konusunda da önemli bir aktör[ii]… Bunlar, ABD’nin İran ile anlaşmak suretiyle, birden fazla konuda avantaj elde edebileceğini çağrıştırıyor. Böyle kapsamlı bir anlaşma, mümkün mü? Bu, hiç şüphesiz tartışmaya açık olacaktır ama, ihtimal dışı olarak da görülemeyecektir.

İran-ABD anlaşmasına dair bir de şu farklı yaklaşımdan söz edilebilir: ABD’nin bütün yaptırımların kaldırılmasını öngören bir anlaşmayı kabul etmesi, gururunu okşayarak İran’ın dinsel/siyasal yayılmacılığını tahrik ve teşvik edebilecektir ki; bu da, ABD’nin bölgede “yaratıcı kaos” olgusuna oynuyor olabileceğini akla getiriyor.

Her iki ihtimalin de, Türkiye için iyi şeyler söylemediği çok açık… Çünkü her iki ihtimalde de, ABD’nin Türkiye’yi hedef aldığı, en azından Ankara’yı zora sokma ya da “istediği kıvama getirme” peşinde koştuğu, akla geliyor.

Bu düşüncem ve bakış açım ile ilişkilendirebildiğim bir başka husus da, “Demokrat” Biden Yönetiminin ABD’nin Ankara’daki Büyükelçiliği için aday gösterdiği “Cumhuriyetçi” siyasetçi Jeff Flake… Flake, diplomatik kariyerden gelen bir isim de değil. Biden Yönetiminin bu adımı konusunda farklı değerlendirmeler var.
Genelde, bu atamanın, Türkiye konusundaki tasarruflarında Biden Yönetiminin Kongre’de ciddi siyasal destek bulmasına hizmet edeceği ifade ediliyor. Buna itirazım olmaz ancak, bir de bu atamanın yol açtığı, Washington’un Türkiye’yi gözden çıkarmış olduğu algısı var. Aslında, “Jeff Flake konusuna” dair bu iki bakış açısı da aynı kapıya çıkıyor: Türkiye-ABD ilişkilerinde ipler kopabilir…

“Jeff Flake konusu”, ABD’nin İran’a yönelik bütün yaptırımları kaldırmayı kabul etmesinin Türkiye için gelebileceği anlama dair yukarıdaki açıklamalar ile birlikte mütalaa edildiğinde, niçin Türkiye’yi zor günlerin beklediğini düşündüğüm sanırım biraz daha anlaşılır olacaktır.

İran’ın devlet geleneği ve diplomasisi iyi biliniyor. İran’ın çıkarları neyi gerektiriyorsa, Tahran her zaman onun peşinde olmuştur. İran’ın Ermenistan yaklaşımı bunun çok somut işaretlerinden biridir. Bunu, İran’ın Türkiye’ye karşı ABD ile “iş tutabileceğine” işaret etmek için ifade ettim. Ayrıca, Şah dönemini ve İran-Irak savaşında ABD-İsrail ikilisinin Tahran’a yaptığı silah yardımlarını unutmuş da değilim.

Sanırım Biden Yönetimi için sorun, İran ile anlaşmaya Amerikan kamuoyunun, İsrail’in (ve Suudi Arabistan’ın) nasıl tepki vereceğidir diye düşünüyorum. Acaba nasıl bir ortam, nasıl bir gelişme, nasıl bir olay, Biden Yönetimine, İran ile anlaşmanın (İran’a yönelik yaptırımları kaldırmanın) yol açabileceği bu tepkileri tolere etme imkânı verir? Bu soru Türkiye için önemli değil mi?

15 Temmuz 2021

[i] https://www.yahoo.com/news/u-prepared-lift-nearly-iran-162345196.html

[ii] İran, enerji üreticisi bir ülkedir, Çin’in ve Avrupa’nın önemli enerji tedarikçisidir. Ancak çalışmanın asıl konusu nedeniyle, bu hususlar bir kenarda tutulmuştur.


ABD’NİN UKRAYNA YAKLAŞIMI TÜRKİYE BAKIMINDAN NASIL OKUNUYOR?

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Cenevre’de, Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov ile Ukrayna konusunu görüşen ABD Dışişleri Bakanı Blinken, “Eğer herhangi bir Rus kuvveti Ukrayna sınırını geçerse, bu bir işgaldir. Ortaklarımız ve müttefiklerimizle buna hızlı, şiddetli ve müşterek bir yanıt veririz.”[i] demiş… ABD Dışişleri Bakanının bu ifadesi ile karşılaşınca, bir kere daha bazı hususlar bir film

KAZAKİSTAN’DAKİ SON OLAYLAR NASIL GÖRÜNÜYOR?

 Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Geçtiğimiz hafta Kazakistan’ın güneyinde, özellikle Almatı ve civarı ile Jambıl Eyaletinde yoğun olarak kendisini gösteren, başkent Nursultan’a ve diğer bazı şehirlere de sirayet eden kaos/anarşi ve terör ortamı, 8-10 gün gibi kısa bir sürede etkisini kaybetmiş gözüküyor. Medyaya yansıyan haber, yorum ve açıklamalardan, olayların, “saman alevine” benzer şekilde ortaya çıkmış

TÜRKİYE: DIŞARIDAKİ VE İÇERİDEKİ ŞU TABLOYA BİR BAKIN!…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Türkiye, dışarıdan adeta kuşatma altında… Batıda, Türkiye ile Yunanistan arasındaki sorunlara Atina lehine artık ABD de angaje olmuş; Irak’ın ve Suriye’nin kuzeyinde Türkiye’yi karşısına almış ABD, Yunanistan’da da Türkiye’yi karşısını almış ve buradaki askeri varlığını sürekli artırmaktadır. PKK/YPG terör örgütüne verdiği destek, artık herkesçe biliniyor. Doğuda, Azerbaycan-Ermenistan sınırında sıcak çatışma

KAFKASYA’YA DAİR BİR KAÇ HUSUS DAHA…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk Kısa bir süre önce, “Kafkasya’yı ne bekliyor?”[i] diye bir yazı kaleme almıştım… Aşağıdaki hususlar o yazıyı tamamlıyor…

YA HİNDİSTAN KAOSA/İSTİKRARSIZLIĞA SÜRÜKLENİRSE…

Prof. Dr. Osman Metin Öztürk “ABD demek kaos demek”, ne kadar doğru olur bilemiyorum. Ancak ABD’nin genelde kaoslarla anıldığı, gittiği hemen her yerde bir şekilde kaos çıktığı ya da kaoslara angaje olduğu ifade edilebilir. Türkiye’den bakıldığında da böyle görülebiliyor. Türkiye için, ABD’nin kaos üreticisi bir ülke olma özelliği artık o kadar belirgin ki… Kaos, kelime

E-mail: bilgi@ascmer.org

Tel: +90 532 414 48 98

Dükkan
© 2014 Tüm Hakları Saklıdır. Sitedeki yazılar ve analizler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.